Etiketteki CI 77491 Ne Demek?

Bir kozmetik ürünün ambalajındaki içindekiler listesinin en sonuna bakıldığında, kimyasal adların bittiği yerde başka bir şey durur: CI 77491, CI 77891, CI 75470 gibi bir harf çifti ve beş haneli bir sayı. Listenin geri kalanı okunabilir — su, bir yağ, bir mum, bir koruyucu. Sonra bu kodlar gelir ve orada, en sonda, hiçbir açıklama olmadan dururlar. Çoğu okur bunların “en az miktarda bulunan madde” anlamına geldiğini varsayar. Bu varsayım yanlıştır ve yanlış olduğu, kodun kendisi kadar açık bir yerde yazılıdır: mevzuatın etiketleme maddesinde.

Kozmetik Ürünler Yönetmeliği, içindekiler listesinin azalan ağırlık sırasına göre verilmesini kural olarak koyar. Ama aynı maddede renklendiriciler bu kuralın dışına çıkarılır. Yönetmeliğin 22 nci maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendi şöyle der:

Buradaki iki bilgi, yazının geri kalanının omurgasını kurar. Birincisi: o kod listenin sonunda, çünkü mevzuat renklendiricilerin sıralama dışı ve diğer bütün bileşenlerden sonra yazılmasına izin verir. Yani konumu bir miktar bilgisi değil, bir izin hükmünün sonucudur — bir renklendiricinin listedeki yeri, formüldeki ağırlığı hakkında hiçbir şey söylemez. İkincisi: o kodun biçimini seçen de mevzuattır. “Renk İndeksi (CI)” ifadesi, etiketteki bu beş haneli sayının adını doğrudan yönetmelik metninden alır.

Burada hemen bir ayrım kurmak gerekiyor, çünkü yazının tamamı bu ayrımın üzerinde duruyor. Etikette okunan adlar, Avrupa Komisyonunun ve Türkiye İlaç ve Tıbbî Cihaz Kurumunun yayımladığı ortak bileşen adları sözlüğünden gelir; bu adlandırma sisteminin kısaltması INCI’dir — yönetmeliğin kendi ifadesiyle “Uluslararası Kozmetik Bileşenlerin Adlandırılması”. Bu yazıda kastedilen “içindekiler listesi”, etikette INGREDIENTS ya da İÇİNDEKİLER başlığıyla basılan ve INCI adlarıyla yazılan listedir. Sözlüğün kendisi hakkında ise aynı yönetmelik çok net bir cümle kurar ve bu cümle, etiket okumaya dair en yaygın yanlış beklentiyi tek kalemde siler:

Yani bir maddenin INCI adının bulunması, o maddenin kozmetikte kullanılabileceğini göstermez. Sözlük bir isim listesidir, bir izin listesi değildir. İzni veren yer başkadır: renklendiriciler için yönetmeliğin Ek IV’ü, UV filtreleri için Ek VI’sı. Ve bu iki ek, kozmetik mevzuatının en az tanınan ama mantığı en keskin parçasıdır — çünkü ikisi de pozitif liste olarak kurulmuştur.

Pozitif liste şu demektir: listede olmayan kullanılamaz. Yasaklıların sayıldığı bir ek (Ek II) ya da koşullu kullanıma izin veren bir ek (Ek III) mantığı tersine çalışır — orada bir madde listede yoksa, o ek onu ilgilendirmez. Ek IV’te ise bir renklendirici listede yoksa, o renklendirici kozmetik ürüne konamaz. Yönetmeliğin 17 nci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin (1) numaralı alt bendi bunu doğrudan yazar: kozmetik ürünler “Ek IV’te listelenenler dışındaki boyar maddeler ve aynı ekte listelendiği halde belirtilen koşullara uygun olarak kullanılmayan boyar maddeleri” içermez. Ek’in Avrupa Birliği metnindeki başlığı da bu mantığı aynen taşır: “List of colorants allowed in cosmetic products.”

Bu çerçevede okunduğunda CI 77491 artık anlamsız bir kod değil, bir izin satırının adresidir. Avrupa Birliği metninin 1 Mayıs 2026 tarihli konsolide sürümünde Ek IV, 1’den 153’e kadar kesintisiz numaralanmış girişlerin yanına harf ekli tek bir giriş daha (126a) alır: toplam 154 giriş. CI 77491 bunların 135 numaralısıdır: kimyasal adı “Iron Oxide Red”, EC numarası 215-168-2, renk sütunu “Red”. Yani etiketin sonundaki o beş hane, demir oksit kökenli kırmızı bir pigmenti ve onun 154 satırlık bir izin tablosundaki yerini gösterir. Ek IV girişinin kolonlarının ne anlattığı ve bu satırın neden hiçbir ürün tipi kısıtı taşımadığı ayrı bir bölümde ele alınıyor.

Asıl ilginç olan ise bundan sonrası. Aynı maddenin (c) bendinin (2) numaralı alt bendi mantığı bir kez daha çevirir: Ek IV’te listelenen bir madde, renklendirici olarak kullanılması amaçlanmadığı hâlde ekteki koşullara uymadan kullanılırsa bu da yasak kapsamına girer. Çünkü mevzuat “renklendirici” kavramını maddenin kimliğiyle değil amacıyla tanımlar. Yönetmeliğin 4 üncü maddesi boyar maddeyi, “görünür ışığı soğurmak veya yansıtmak suretiyle yalnızca veya esasen bir kozmetik ürünü, vücudun tamamını veya belirli kısımlarını renklendirmesi amaçlanan maddeler” olarak tarif eder. Buradaki “amaçlanan” kelimesi, bütün sistemin menteşesidir.

Bu menteşe iki sonuç doğurur ve ikisi de okurun elindeki ürüne doğrudan dokunur. Birincisi: bir maddenin rengi olması onu renklendirici yapmaz. Bir bitkisel yağın, bir reçinenin ya da bir bitki ekstraktının kendi tonu olabilir — ama o madde formüle renk vermek için konmadıysa Ek IV’ün konusu değildir. İkincisi: bu yüzden bazı ürünlerin içindekiler listesinde hiç CI kodu bulunmaz. Kod yoksa, orada bir eksiklik ya da bir gizleme değil, bir işlev kararı vardır: o formüle renklendirmek amacıyla hiçbir madde eklenmemiştir. Bu ayrımın karar ağacı ve susuz bir stick formatında nasıl göründüğü de ayrı bölümlerde inceleniyor.

Bu yazı hangi metinleri okudu

Aşağıdaki bölümlerde geçen her madde numarası, her alıntı ve her sayı şu birincil metinlerden okunarak yazıldı: Kozmetik Ürünler Yönetmeliği (Resmî Gazete, 8 Mayıs 2023, Sayı 32184 Mükerrer) ve 1223/2009 sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konsey Tüzüğünün yukarıda anılan 1 Mayıs 2026 tarihli konsolide sürümü — künyesi 02009R1223 — EN — 01.05.2026 — 040.001. Ek IV ve Ek VI girişleri bu konsolide sürümün tablolarından sayıldı. Konsolide metnin kendi uyarısı da kayda geçirilmeli: konsolide sürüm bir belgeleme aracıdır, hukuken bağlayıcı olan Resmî Gazete ve Avrupa Birliği Resmî Gazetesinde yayımlanan asıl metinlerdir.

Doğrulanamayan şeyler de aynı titizlikle işaretlendi. Bu yazı, Renk İndeksi kataloğunun kayıtlarının tam içeriğini birincil kaynaktan okumadı; dolayısıyla bir CI numarasının katalogdaki tanımına dair hiçbir ifade “doğrulandı” sayılmadı. Numaranın mevzuattaki kullanımı ise doğrulandı, çünkü sayı ve ad doğrudan Ek IV tablosunda duruyor. Benzer şekilde, ölçüm standartlarının madde madde içeriği erişime bağlıdır; hangi standardın hangi kısmının okunabildiği ilgili bölümde ayrıca yazılıyor.

Kapsam notu: burada anlatılan her şey kozmetik mevzuatının genel sistemidir. Yazıda hiçbir ürüne ait ölçüm, analiz sonucu ya da kalite iddiası bulunmaz; “bu yazıda anlatılan sistemde şöyledir” denir, belirli bir üründe şöyledir denmez. Etiketin zorunlu bilgileri ve sembolleri daha önce kozmetik etiketi nasıl okunur yazısında, koruyucuların pozitif listesi olan Ek V ise mikrobiyolojik analiz ve koruyucu sistem yazısında ele alındı. Bu yazı, ek taramasının eksik kalan iki halkasını — Ek IV ve Ek VI — tamamlıyor.

Bir sonraki bölüm, pozitif listenin neden var olduğuyla başlıyor: kozmetik mevzuatının ekleri birbirine benzeyen tablolar gibi görünse de aslında dört ayrı karar mantığı taşır, ve bir maddenin hangi ekin kapsamına gireceği maddenin kimliğinden değil kullanım amacından çıkar.

Kozmetik eklerinin dört ayrı mantığı

Kozmetik mevzuatının ekleri dışarıdan bakıldığında aynı işin beş farklı tonu gibi görünür: uzun tablolar, sıra numaraları, kimyasal adlar, CAS numaraları, yüzde sınırları. Oysa bu tablolar birbirinin varyasyonu değil. İçlerinden ikisi bir şeyi yasaklar, üçü bir şeye izin verir — ve izin veren üçünün mantığı, yasaklayan ikisinin tam tersidir. Bu ters çevirme fark edilmediği sürece etiketteki CI 77491 kodunun ne anlama geldiği de anlaşılamaz: o kodun oradaki varlığı bir izin kaydıdır.

Ayrımı kuran hüküm tek bir maddedir: Avrupa Birliği tarafında 1223/2009 sayılı Kozmetik Ürünler Tüzüğü’nün 14. maddesi, Türkiye tarafında Kozmetik Ürünler Yönetmeliği’nin 17. maddesi (8 Mayıs 2023, 32184 mükerrer sayılı Resmî Gazete). Tek bir fıkra içinde dört ayrı yasaklama tekniği sıralanır, her teknik başka bir eke bağlanır.

Madde 14’ün tam lafzı

Tüzük’ün dördüncü bölümü “Belirli maddelere getirilen sınırlandırmalar” başlığını taşır; 14. madde bu bölümün ilk hükmüdür. Yayımlandığı hâliyle (OJ L 342, 22.12.2009, s. 69–70) birinci fıkra:

Türkiye tarafındaki karşılık bir çeviri değil, kendi başına yürürlükte olan bir metin: “Kozmetik ürünler, 5 inci madde hükümleri saklı kalmak koşuluyla, aşağıdakilerden herhangi birini içermez: a) Ek II’de listelenen yasaklı maddeleri. b) Ek III’te belirtilen sınırlandırmalara uygun olarak kullanılmayan maddeleri…” Bir terim notu: Yönetmelik, Tüzük’ün “colorants” dediği şeye “boyar madde” der. Bu yazıda “renklendirici” kullanılıyor; resmî beyanda geçerli terim “boyar madde”dir.

Üç işlev de Yönetmeliğin 4. maddesinin birinci fıkrasında tanımlanır: (b) bendi boyar maddeyi “görünür ışığı soğurmak veya yansıtmak suretiyle yalnızca veya esasen” renklendirmesi amaçlanan maddeler, (o) bendi koruyucuyu “mikroorganizmaların kozmetik üründe gelişmesini engellemesi amaçlanan maddeleri”, (z) bendi UV filtresini “yalnızca veya esasen cildi belirli UV ışınlarına karşı koruması amaçlanan maddeleri” olarak tanımlar. Ortak omurga iki kelimedir: “amaçlanan” ve “yalnızca veya esasen”. Hangi ekin kapsamına girildiğini kimya değil, maddenin hangi işlev için konduğu belirler.

Negatif liste: Ek II ve Ek III

Ek II’nin resmî başlığı “LIST OF SUBSTANCES PROHIBITED IN COSMETIC PRODUCTS”. Yapısı mantığını ele verir: tablonun yalnızca dört kolonu var — sıra numarası, kimyasal ad/INN, CAS numarası, EC numarası. Koşul kolonu yoktur, çünkü koşula gerek yoktur. Yasak listesi negatif çalışır: listede olmayan bir madde, bu liste nedeniyle engellenmez.

“Engellenmez”, “serbesttir” demek değil. 14. madde bu yüzden “Without prejudice to Article 3” kaydıyla başlar — Yönetmelik’teki karşılığı “5 inci madde hükümleri saklı kalmak koşuluyla”. Tüzük’ün 3. maddesi (Yönetmelik’in 5. maddesi) genel güvenlilik yükümlülüğüdür: “A cosmetic product made available on the market shall be safe for human health when used under normal or reasonably foreseeable conditions of use…”. Negatif liste yükü listeden alıp dosyaya taşır — ortadan kaldırmaz.

Ek III ikinci teknik: “LIST OF SUBSTANCES WHICH COSMETIC PRODUCTS MUST NOT CONTAIN EXCEPT SUBJECT TO THE RESTRICTIONS LAID DOWN”. Dokuz kolonu var (a–i) ve bunların dördü koşul kolonudur: ürün tipi ve vücut bölgesi, azami derişim, diğer kısıtlar, uyarı metni. Lafız dikkat çekicidir: 14. madde Ek III için “listelenmeyen maddeler” demez, “Ek III’te belirtilen sınırlandırmalara uygun olarak kullanılmayan maddeleri” der. Ek III koşullu bir negatif listedir — oradaki bir madde sınır içinde kaldıkça kullanılabilir.

Pozitif liste: Ek IV, Ek V, Ek VI

Üçüncü teknik, cümlenin kurgusu değişince ortaya çıkar. 14(1)(c)(i), (d)(i) ve (e)(i) bentleri aynı kalıbı kullanır: “X other than those listed in Annex Y” — yani “Ek Y’de listelenenler dışındaki” X maddeleri yasaktır. Bu, cümlenin yönünü tersine çevirir.

Aynı soru, iki ekte birbirinin zıddı sonucu verir. Bir renklendiriciyi Ek IV’te bulamamak, o maddenin tehlikeli olduğu anlamına gelmez; henüz değerlendirilip listeye alınmadığı anlamına gelir. Pozitif listede yokluk bir güvenlilik hükmü değil, bir yetkilendirme eksikliğidir — sonucu ise aynıdır: kullanılamaz. Pratik yan etkisi şudur: yeni bir koruyucu ya da UV filtresi piyasaya ancak Ek V veya Ek VI tadil edildikten sonra girebilir; kendi güvenlilik dosyası bu kapıyı açmaz.

Aynı maddenin iki kimliği: (ii) alt bentleri

14. maddenin en incelikli kısmı, her üç pozitif ek için tekrarlanan (ii) alt bentleridir. Yönetmelik 17/1-c-2 bunu şöyle kurar: “Ek IV’te listelenen ancak boyar madde olarak kullanılmaları amaçlanmayan ve aynı ekte belirtilen koşullara uygun olarak kullanılmayan maddeleri.” Yani bir madde Ek IV’e renklendirici olarak girdiyse, başka bir işlev için kullanılması hâlinde de Ek IV’teki koşullar bağlayıcı kalır. Titanyum dioksidi matlaştırıcı olarak kullanmak “renklendirici değil” demekle Ek IV’ün dışına çıkmak değildir. Aynı hüküm Ek V ve Ek VI için birebir tekrarlanır. “Without prejudice to points (b), (d)(i) and (e)(i)” kaydı ise çapraz bir hatırlatmadır: bir madde birden fazla ekte yer alabilir ve sınırların hiçbiri diğeri lehine düşmez. Ek III’teki bir girişin dipnotu “For use other than as a colorant, see Annex IV, No. 143” diyerek okuyucuyu diğer eke yollar.

Dördüncü mantık: Madde 14(2) ve saç boyaları

14. maddenin ikinci fıkrası, pozitif liste mantığının içine yerleştirilmiş ayrı bir rejimdir:

Yönetmeliğin 17. maddesinin ikinci fıkrası aynı yeri şöyle doldurur: “Kozmetik ürünler, Ek IV’te belirtilenler dışında, saçların, kılların ve tüylerin boyanması amacıyla kullanılan boyar maddeleri ve aynı ekte listelendiği halde belirtilen koşullara uygun olarak kullanılmayan boyar maddeleri içermez.” Gözle görülür bir lafız farkı var: Tüzük fıkrayı “Subject to a decision of the Commission…” kaydıyla başlatır, Yönetmelik’teki fıkrada böyle bir askıya alma kaydı yok. Bu farkın sonucu ayrı bir bölümde ele alınıyor.

Nedeni considerans metninde yazılı. 28. paragraf: “Annex IV, which is currently restricted to skin colorants, should also include hair colorants once the risk assessment of these substances by the Scientific Committee for Consumer Safety (SCCS) … has been finalised.” Ayrı rejim bir tasarım tercihi değil, 2009’da tamamlanmamış bir bilimsel değerlendirmenin bıraktığı boşluktur.

Beş ekin ölçüsü

Mantık farkı tabloların büyüklüğünde de görünür. Aşağıdaki sayılar, Tüzük’ün derleme metninden — 02009R1223 — EN — 01.05.2026 — 040.001 — sıra numarası satırları tek tek sayılarak çıkarılmıştır. “En yüksek sıra numarası” ile “giriş sayısı” farkı, silinmiş ya da harf ekli (örneğin 126a) girişlerden kaynaklanır.

Kolon sayıları, her ekin tablo başlığının altında basılı duran harf satırından (a, b, c…) okunmuştur. Boşluklar: Ek II’de altı sıra numarası atlanmış (345, 382, 1398, 1399, 1427, 1669); Ek III’te otuz bir numara tablodan tümüyle çıkarılmış, on iki harf ekli giriş var; Ek V’te beş numara çıkarılmış (5, 8, 31, 40, 41); Ek VI’da iki numara çıkarılmış (18, 19). Ek IV’te boşluk yok — 1’den 153’e kesintisiz, artı 126a. “Giriş” kolonu sıra numarası taşıyan satırları sayar; bu satırların bir kısmı numarasını koruyup gövdesini yitirmiştir (Ek VI’da giriş 1 boş, giriş 5 “Moved or deleted”; Ek V’te girişler 6, 10 ve 36 “Moved or deleted”), dolayısıyla madde taşıyan giriş sayısı Ek VI’da 33, Ek V’te 54’tür.

Oran tek başına konuşuyor: Ek II, Ek VI’nın yaklaşık elli katı uzunlukta. Bu, UV filtrelerinin daha tehlikeli olduğu anlamına gelmez; pozitif listenin doğası gereği kısa olduğu anlamına gelir. Negatif liste her yeni endişeyle büyür; pozitif liste yalnızca tamamlanmış bir değerlendirmeyle. Derleme metninde değişiklik işaretleri ▼M1’den ▼M53’e kadar numaralanmış, fiilen görünen farklı işaret sayısı 46.

Gerekçede bu seçimi açıklayan paragraf

Pozitif listenin neden tam bu üç kategoriye uygulandığı considerans metninde yazılı. 26. paragraf:

İki cümle, iki mantığı yan yana koyar. Birincisi genel ilkeyi kurar: güvenliğin asıl sorumlusu üretici ya da ithalatçıdır, Ek II ve Ek III bu sorumluluğu “destekleyen” kısıtlardır. İkincisi istisnayı: renklendirici, koruyucu ve UV filtresi olarak kullanılması amaçlanan maddeler için sorumluluk tek başına yetmez.

Gerekçe, bu üç kategorinin neden seçildiğine dair bir ölçüt — maruz kalma süresi, vücut yüzeyi, kullanım yaygınlığı gibi — vermiyor. Aranan ama bulunamayan şey budur: considerans metninde “bu üç işlev şu nedenle ayrıldı” diyen bir paragraf yok; 26. paragraf seçimi bildirir, gerekçelendirmez. Yalnızca Ek IV için ek bir kapsam sınırı var: 27. paragraf, listenin “only substances which colour through absorption and reflection” içerdiğini, girişim (interferans) veya kimyasal tepkimeyle renk veren maddeleri içermediğini söyler.

Eser miktar ayrı bir maddedir

14. maddenin ikinci fıkrası bir “eser miktar” istisnası değil, saç boyama rejimidir. Eser miktar istisnası başka bir maddede durur — Tüzük’ün 17., Yönetmeliğin 20. maddesinde — ve yalnızca yasaklı maddeleri kapsar: “İyi imalat uygulamalarına uygun üretim sürecinde teknik olarak kaçınılmaz olan miktarlarda, doğal veya sentetik bileşenlerin safsızlıklarından, imalat sürecinden, depolamadan ve ambalajdan geçişlerden kaynaklanan ve kasıtlı olmayan yasaklı madde varlığına, ürünün 5 inci maddeye uygun olması halinde izin verilir.”

Asimetri şurada: istisna yasaklı madde için yazılmıştır, pozitif listeler için paralel bir hüküm yok. Ek IV’te olmayan bir renklendiriciyi “eser miktarda, kaçınılmaz olarak” bulundurmak bu maddenin kapsamına girmez: madde istenmeyen varlığı konuşur, kasıtlı kullanımı değil.

Dört tekniği bir arada tutan şey, hepsinin aynı cümlede yaşamasıdır: 14. madde tek bir fıkrada hem “şu listede olan yasaktır” hem “şu listede olmayan yasaktır” der. Sıradaki durak, etikette CI 77491 gibi görünen beş haneli numara.

Birincil metinler: 1223/2009 sayılı Tüzük — considerans 26, 27, 28; madde 2(1)(l), (m), (n); madde 3; madde 14; madde 17 (AB Resmî Gazetesi L 342, 22.12.2009, s. 59 ve devamı). Eklerin başlıkları, kolonları ve giriş sayıları: aynı Tüzüğün derleme metni, 02009R1223 — EN — 01.05.2026 — 040.001. Kozmetik Ürünler Yönetmeliği — madde 4/1 (b), (o), (z); 5; 17; 20 (8 Mayıs 2023, 32184 mükerrer). Yönetmelik eklerinin giriş sayıları doğrulanamadı: dosyadan metin çıkarılamadı.

CI numarası nedir

Bir kozmetik ürünün içindekiler listesi çoğu zaman aynı yerde biter: en sonda, büyük harflerle, kısa bir kod dizisi. CI 77891. CI 77491. Yanında bazen +/- işareti. Bu kodlar listenin geri kalanından ayrılır — ne bir bitki adıdır, ne bir kimyasal addır, ne de bir E numarasıdır.

Peşin cevap şudur: CI numarası bir mevzuat numarası değildir. Bir endüstri kataloğunun kayıt numarasıdır. Kozmetik mevzuatı o kataloğa atıf yapar; kataloğu üretmez, yönetmez, güncellemez. İzin başka bir metinde, saflık ölçütü üçüncüde, ürünün kendi değerlendirmesi dördüncü bir dosyada durur.

Kataloğu kim tutuyor

Yayının adı Colour Index International. Yürütücüsü, İngiltere’nin Bradford kentinde kurulu Society of Dyers and Colourists (SDC) — boyarmadde ve pigment kimyasıyla uğraşan bir meslek kuruluşu. Sitesinin alt bilgisinde hukuki kimliği yazılı: “© 1924–2026 Society of Dyers and Colourists. Registered charity 212331 (England & Wales).” Teknik otorite bir kamu kurumu değil, kayıtlı bir meslek derneğidir.

Yayıncılık hakları konusunda kataloğun kendi sayfaları iki ayrı ifade taşıyor. “Organisation of the Colour Index” sayfası: “The SDC Enterprises and AATCC own the publishing rights to the Colour Index™.” AATCC, Amerikan tekstil kimyagerleri ve renk uzmanları birliğidir. Ana sayfada ise şu cümle var: “SDC Enterprises is now in full control of the Colour Index.” İkisi tam örtüşmüyor; bugünkü resmi durum sitenin kendi metinlerinden çıkarılamadı, bu yüzden ikisi de olduğu gibi aktarılıyor. Teknik yönetim iki gönüllü kurula bağlı.

En somut nokta ticari yapıdır. Kataloğa erişim ücretli — tam erişim yılda 425 £, artı kullanıcı başına 37 £. Dahası, numaranın kullanımı da kayda bağlı:

Bir mevzuat ekinin numarasını kullanmak için kimseye kayıt olmak gerekmez; mevzuat eki kamusal ve ücretsizdir. Bir pazarlama materyalinde CI numarası kullanmak için ise kayıt gerekir. Bu tek başına, etiketteki numaranın hangi dünyaya ait olduğunu gösterir.

Kaynak: colour-index.com ana sayfa, “About Us”, “Organisation of the Colour Index™”, “Essential Colourants” sayfaları ve v3.colour-index.com; 5 Ekim 2026’da okundu.

Ne zamandan beri var, kaçıncı edisyon

Yayının kendi tanıtım cümlesi tarihi tek kelimeye indiriyor: “A shared language for colour, maintained since 1924.” Ayrıntılı tarihçe, pigment üreticileri birliği CPMA’nın Şubat 2024 tarihli yüzüncü yıl yazısındadır.

Bugünkü edisyon numarası ise tek bir sayıyla verilemiyor. Eski platform colour-index.com açılış başlığında “Welcome to the Colour Index™ 2.0” diyor; yeni platform v3.colour-index.com üst bandında “Edition 3 · released April 2026” diyor. Aynı kuruluşun aynı gün yayında olan iki mülkü, iki farklı sürüm etiketi gösteriyor. İkincil bir kaynak ayrıca çevrimiçi sürümü “dördüncü edisyon” olarak tanımlıyor; dayandığı broşüre erişilemedi (HTTP 404). Dolayısıyla 1924, 1956–1958 ve 1971 doğrulanmış sayılıyor; bugünkü çevrimiçi sürümün kaçıncı edisyon olduğu doğrulanamadı.

İki ayrı isimlendirme: Generic Name ve Constitution Number

Colour Index tek bir numara değil, iki ayrı tanımlayıcı kullanır: “Essential colourants are listed in the Colour Index™ according to the widely acclaimed system of Colour Index™ Generic Names and Colour Index™ Constitution Numbers.”

İkisi birlikte görüldüğünde sistem anlaşılır oluyor. CPMA metni somut bir çift veriyor: CI Acid Blue 9 adlı boyarmaddenin yapı numarası CI 42090, gıda tarafındaki karşılığı E 133. Aynı numara Ek IV’te de duruyor — 63 sıra numaralı giriş, renk kolonu “Blue”, EC numarası 223-339-8. Tek molekül, üç ayrı yerde üç ayrı biçimde kayıtlı.

Etikete hangisi yazılıyor

Etikete yazılan, jenerik ad değil yapı numarasıdır — başına CI öneki gelmiş hâliyle. Hukuki zincir üç adımda kuruluyor.

Birinci adım — etiketleme hükmü. 1223/2009 sayılı Avrupa Birliği kozmetik tüzüğünün 19(1)(g) maddesinin son cümlesi doğrudan kataloğu adres gösteriyor: “The CI (Colour Index) nomenclature shall be used, where applicable.” Türkiye tarafında aynı hüküm, 8 Mayıs 2023 tarihli ve 32184 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kozmetik Ürünler Yönetmeliği’nin 22 nci maddesinin (ı) bendinde geçiyor: “Uygulanabildiği hallerde, Renk İndeksi (CI) kullanılır.”

İkinci adım — adların hangi listeden alınacağı. Tüzüğün 19(6) maddesi içindekiler listesinin 33. maddede öngörülen sözlükteki ortak bileşen adlarıyla yazılmasını istiyor. 33. madde ise sözlüğün ne olduğunu ve daha önemlisi ne olmadığını tanımlıyor:

Türkiye Yönetmeliği’nin 33 üncü maddesi aynı sınırı Türkçe koyuyor: Kurum, “Uluslararası Kozmetik Bileşenlerin Adlandırılması (INCI)”nı içeren uluslararası tanınan isimlendirmeleri dikkate alarak bir sözlük yayımlar ve “Bu sözlük kozmetik ürünlerde kullanımına izin verilen bileşenler listesi olarak değerlendirilmez.” INCI, kozmetik bileşenlerinin uluslararası adlandırma sistemidir. Sözlüğün işlevi ad vermektir, izin vermek değil.

Üçüncü adım — sözlüğün içine bakmak. Ortak bileşen adları sözlüğünü kuran metin, 5 Nisan 2019 tarihli (AB) 2019/701 sayılı Komisyon Kararı. Sözlük dizininde adlar alfabetik sırada numaralandırılmış ve C harfi altında şu adlar birebir bu biçimde yer alıyor: CI 75470, CI 77007, CI 77491, CI 77492, CI 77499, CI 77742, CI 77891. Aynı dizinde CI 77268:1 gibi alt numara taşıyan bir ad da var — sistemin alt ayrımlara açık olduğunun kanıtı. Yani etikete yazılan ad, yapı numarasının CI önekiyle ortak bileşen adı yapılmış hâlidir. Jenerik ad (“Acid Blue 9” gibi) etikete yazılmaz.

Bir ayrıntı daha: Ek IV’te bu iki şeyi birlikte barındıran tek bir kolon var. Kolon başlığı birebir şöyle: “Colour index Number/Name of Common Ingredients Glossary”. CI numarası olan girişte o numara, olmayan girişte sözlük adı yazıyor — bir girişte örneğin numara yerine “Bromocresol green” adı duruyor. Ek IV’ün kolon yapısı ayrı bir bölümde açılıyor.

Numara aralıkları ne anlatıyor

Doğrulanamayan kısım. Kimya sınıflarına göre numara aralıklarını veren tablo — nitrozo 10000–10299, nitro 10300–10999, monoazo 11000–19999, disazo 20000–29999, ftalosiyanin 74000–74999, doğal organik renk maddeleri 75000–75999, oksidasyon bazları 76000–76999, inorganik pigmentler 77000–77999 gibi — bu yazıda ikincil bir kaynaktan alınmıştır ve Colour Index’in kendi metninden teyit edilememiştir. Kataloğun yapı numarasını ve jenerik adı açıkladığı sayfalar sunucu hatası döndürdü (HTTP 500); konunun açık erişimli akademik referansına da erişilemedi (yayıncı sitesi HTTP 403 ile engelledi). İkincil kaynağın kendisi tabloyu 2016 basımlı bir ders kitabına dayandırıyor. Dolayısıyla aralık tablosu doğrulanmış sayılmıyor; sayılar yalnızca “bir kaynak böyle diyor” kaydıyla aktarılmıştır.

Doğrulanabilen kısım. Aralık mantığının kozmetik ekinde işlediği, birincil metnin kendisi üzerinden ölçülebiliyor. 1 Mayıs 2026 yürürlük tarihli konsolide metindeki Ek IV taranıp CI numaraları çıkarıldığında — bu bir giriş sayımı değil, birbirinden farklı numara sayımıdır; giriş sayısı ayrı bölümün konusu — 143 ayrı düz CI numarası çıkıyor:

Bu iki ölçüm aralık mantığının gerçek olduğunu gösteriyor; ama bandların tam sınırlarını kataloğun kendi metninden okumadan kesinleştirmek doğru olmaz. Bir ek gözlem: tarihçeye göre numaralar başlangıçta 0 ya da 5 ile bitirilip araya boşluk bırakılıyordu; 77491, 77492 ve 77499 o boşlukların doldurulduğunu gösteriyor.

Doğrulanmış eşleşmeler

Tablonun Avrupa Birliği kolonları, 1223/2009 sayılı Tüzük’ün 1 Mayıs 2026 tarihli konsolide metnindeki Ek IV satırlarından birebir okunmuştur. ABD kolonu FDA’nın kozmetikte izin verilen renklendiriciler tablosundan alınmıştır. Boş hücreler birincil metinde de boştur.

Kaynak: 1223/2009 sayılı Tüzük, konsolide metin (01.05.2026), Ek IV; FDA, “Color Additives Permitted for Use in Cosmetics”, 21 CFR Part 73 Subpart C tablosu — kolon başlıkları birebir “Eye Area”, “Generally (Includes Lipsticks)”, “External Use”. İkisi de 5 Ekim 2026’da okundu. Yedi maddenin yedisi de ABD tarafında sertifikadan muaftır.

Kimyasal karşılık kolonu Ek IV’ün kendi kimyasal ad kolonundan türetilmiştir. Demir oksitlerin kesin formülleri burada verilmiyor: Ek IV’ün saflık ölçütü için atıf yaptığı metne erişilemedi (EUR-Lex boş gövdeyle HTTP 202, alternatif kaynak 404 döndürdü). Formül yazmamak, yanlış formül yazmaktan iyidir.

Tablonun en öğretici satırı CI 77007. Ek IV’te bu girişin ürün tipi, maksimum konsantrasyon ve diğer koşul kolonlarının üçü de boş — genel bir kısıt yok. ABD tablosunda ise aynı madde göz çevresinde ve dış kullanımda izinli, ruj dâhil genel kullanımda izinli değil. Aynı yapı numarası, iki yetki alanında iki ayrı izin profili taşıyor. Numara ortak, izin ortak değil. Bu tek satır, “CI numarası bir izin kaydı değildir” cümlesinin en kısa kanıtıdır.

CI 77891 satırının ayrıca bir dipnotu var: “For use as a UV filter, see Annex VI, No 27”. Aynı madde renklendirici olarak Ek IV’te, UV filtresi olarak Ek VI’da listelenmiş. Bu maddenin kendi dosyası ve Ek VI’nın mantığı ayrı bölümlerin konusu.

ABD tarafı: FD&C ve D&C neden farklı bir şey

ABD’deki adlandırma, CI numarasıyla aynı mantıkta değildir; ikisini karıştırmak yaygın bir hatadır. FDA’nın bilgi notu şöyle tanımlıyor: “These certified colors generally have three-part names. The names include a prefix FD&C, D&C, or External D&C; a color; and a number.”

İkinci fark sertifikasyon. Sertifikadan muaf renklendiriciler 21 CFR Part 73’te, sertifikaya tabi olanlar Part 74 ve Part 82’de listeleniyor. Sertifikaya tabi olanlar için FDA her üretim partisini ayrı belgelendiriyor; saflık, nem, artık tuzlar, renkli safsızlıklar ve ağır metaller üzerinden analiz yapıyor ve uyan partiye kendine özgü bir lot numarası veriyor. Muafiyet ağırlıklı olarak mineral, bitkisel ya da hayvansal kökenli renklendiricilerde işliyor.

Üçüncü fark adlandırmada. FDA’nın kozmetik tablosunun kolonları şunlar: renklendirici adı, göz çevresi, genel kullanım (ruj dâhil), dış kullanım, özel sınırlamalar ve 21 CFR bölüm numarası. Bu tabloda CI numarası kolonu yok. Listeleme hükümlerinde de durum aynı: incelenen FD&C Blue No. 1 hükmü maddeyi kimyasal adla tanımlıyor, metinde CI numarası geçmiyor. Yani ABD adı ile CI numarası arasındaki eşleşme resmi listeden okunamaz; bu yazıda tek bir çift doğrulanamadığı için eşleşme verilmiyor.

Katalog numarası ile mevzuat numarası arasındaki çizgi

Numara neyi tanımlıyor. Colour Index yalnızca “esas renklendirici”yi kataloglar ve tanımını kendisi veriyor: “The essential colourant is a dye or pigment responsible for the colour of the product in the absence of additives.” Aynı sayfa, piyasada satılan ürünün bundan fazlası olduğunu da söylüyor: ticari ürünler uygulama özelliklerini geliştiren katkılar içerir. Devamında kataloğun kendi uyarısı geliyor:

Aynı CI adı altında listelenmiş iki ticari ürün aynı ürün değildir — bunu kataloğun kendisi yazıyor.

Numara neyi taşımıyor. CPMA’nın yüzüncü yıl tarihçesi, kataloğun mevzuat metinlerinde kullanılmasını bir sorun başlığı altında ele alıyor:

Bu paragrafın söylediği üç şey bu bölümün omurgasıdır. CI numarası saflık, toksisite ya da performans şartnamesi içermez. Şartnamelerde kullanılmasının bir sınırı vardır. Ve numara kozmetik bileşenleri için pozitif listelere, kataloğu yürüten kuruluşa danışılmadan taşınmıştır. İlişki tek yönlüdür.

Mevzuatın kendi sınırı. Ortak bileşen adları sözlüğünü kuran hüküm, sözlüğün izin listesi olmadığını iki metinde de açıkça yazıyor. İzin pozitif listeden gelir; renklendiriciler için pozitif liste Ek IV’tür ve o ekin dışındaki bir renklendiricinin kullanılamayacağı ayrı bir hükümle söylenir. Türkiye Yönetmeliği’nin 17 nci maddesinin (c) bendi bunu doğrudan ifade ediyor: Ek IV’te listelenenler dışındaki boyar maddeler ve aynı ekte listelendiği hâlde koşullara uygun kullanılmayan boyar maddeler üründe bulunmaz.

Buradan çıkan tablo şöyle: etiketteki CI 77891 dizisi üç ayrı belgeden geçmiştir. Yapı numarası ticari bir katalogdan gelir. Etikete yazılacak ad bir Komisyon kararıyla kurulan ortak bileşen adları sözlüğünden gelir. Kullanma izni ve koşulları pozitif listeden, yani Ek IV’ten gelir. Üçü aynı şey değildir ve biri diğerinin yerine geçmez.

Buraya kadarki tartışma yalnızca numaranın ne olduğuyla ilgilidir. Ek IV’ün kolonlarının nasıl okunduğu, uygulama alanı sınıflarının ne anlama geldiği, tuz ve lake kuralının nasıl işlediği ve ekte kaç giriş bulunduğu bir sonraki bölümün konusudur.

Ek IV nasıl okunur

Ek II bir yasak listesidir, Ek III bir koşul listesidir. Ek IV ise bir pozitif liste: adı orada yazmayan bir madde, renklendirmek amacıyla bir kozmetik ürüne konulamaz. Bu üç mantığın neden yan yana durduğu ayrı bir bölümde ele alındı; buradaki iş daha dar — tabloyu okuyup bir satırın baştan sona nasıl okunduğunu göstermek. Dayanak, 1223/2009 sayılı Avrupa Birliği Kozmetik Tüzüğünün 14. maddesidir:

Türkiye tarafında aynı hüküm Kozmetik Yönetmeliğinin 17. maddesinde “boyar madde” terimiyle duruyor: “İkinci fıkrada belirtilen saç boyaları hariç olmak üzere, Ek IV’te listelenenler dışındaki boyar maddeler ve aynı ekte listelendiği halde belirtilen koşullara uygun olarak kullanılmayan boyar maddeleri.” Maddenin ikinci bendi — 14(1)(c)(ii) — Ek IV’te listelenmiş ama renklendirici olarak kullanılması amaçlanmayan maddeleri de aynı ekin koşullarına bağlıyor. “Amaç” ölçütü ayrı bir bölümde ayrıntılanıyor.

Önsöz tek cümledir

Ekin başlığı LIST OF COLORANTS ALLOWED IN COSMETIC PRODUCTS. Altındaki “Preamble” başlığının içeriği tek cümleden ibaret:

Türkçesi — bu yazıya ait çeviridir, Türkiye yönetmeliğinin Ek IV önsözünün resmî lafzı erişilen PDF’ten çıkarılamadı: “Bu Tüzüğün diğer hükümleri saklı kalmak kaydıyla, bir renklendirici kendi tuzlarını ve laklerini de kapsar; bir renklendirici belirli bir tuz olarak ifade edilmişse, onun diğer tuzları ve lakleri de kapsama girer.”

Karşılaştırma aydınlatıcı. Ek V’in (koruyucular) önsözü numaralandırılmış maddelerle başlar ve ilk maddesi iki kelimeyi kapalı liste olarak tanımlar: ‘Salts’ is taken to mean: salts of the cations sodium, potassium, calcium, magnesium, ammonium and ethanolamines; salts of the anions chloride, bromide, sulphate, acetate. ve ‘Esters’ is taken to mean: esters of methyl, ethyl, propyl, isopropyl, butyl, isobutyl, phenyl. Ek III’ün ise hiç önsözü yoktur. İki sonuç: Ek IV’te ester kuralı yoktur — ester kuralı ayrı bir yazıda ele alınan koruyucular ekine aittir; ve Ek IV “tuz” dediğinde hangi katyonların sayıldığını söylemez, Ek V’in kapalı listesi de buraya taşınamaz çünkü o liste açıkça “for the purposes of this list” konulmuştur.

On kolon

Tablo iki kademeli bir başlık satırına ve a’dan j’ye harflenmiş on kolona sahiptir; üst kademe dört grup kurar — sıra numarası, madde tanımı, koşullar, kullanım koşulu lafzı.

Son kolondaki üç sayı — 60, 7 ve 0 — konsolide metnin tablosu satır satır sayılarak çıkarıldı ve üçü de ekin karakterini anlatıyor. Kolon h yedi satırda dolu. Hücrelerin kendi lafzıyla: 3 % (iki satırda), 5ppm — kaynakta boşluksuz böyle —, 6 %, 1 %, when used in lip products, 10 % (giriş 126a, nano karbon siyahı) ve For (a) and (b): 0,2 %. Kalan 147 satırda derişim sınırı hiç yok. Ek III’ten keskin bir ayrılık: orada kısıtlama çoğunlukla bir sayıdır, Ek IV’te çoğunlukla bir yer. Kolon j ise 154 satırın tamamında boştur — hiçbir renklendirici için ekin zorunlu kıldığı bir etiket uyarısı metni yoktur. Kolon tabloda duruyor çünkü ekler aynı iskeleti paylaşıyor; Ek III ve Ek V’te doludur.

“Uygulama alanı” sınıfları: 1, 2, 3, 4

Eski kaynaklarda ve tedarikçi belgelerinde renklendiriciler hâlâ “sınıf 1–4” diye anılır. Bu kodlar uydurma değil, ama bugünkü Ek IV’te yoktur. Kaynakları, Tüzüğün uygulanmasıyla yürürlükten kalkan 76/768/AET sayılı Kozmetik Direktifidir. Direktifin Ek IV’ü iki bölümden oluşuyordu ve her bölümün başında “Field of application” başlığı altında dört sütunun anlamı yazılıydı:

Türkçe karşılıkları — bunlar da bu yazıya ait çeviridir: 1 bütün kozmetik ürünlerde serbest; 2 göz çevresine uygulanması amaçlananlar, özellikle göz makyajı ve göz makyajı temizleyicisi dışında serbest; 3 yalnızca mükoz membranlarla temas etmemesi amaçlanan ürünlerde serbest; 4 yalnızca deriyle kısa süreli temas etmesi amaçlanan ürünlerde serbest. Üçüncü sınıftaki anatomik terim mevzuatın kendi sözcüğüdür; bir renklendiricinin kullanım sınırını tanımlar, herhangi bir ürün hakkında ifade taşımaz.

Mekanik şuydu: her CI numarasının satırında 1’den 4’e dört küçük sütun vardı, hangisine çarpı konmuşsa renklendirici o alanda serbestti; Bölüm 2’nin bir de Authorization valid until kolonu vardı. Direktif 11 Temmuz 2013’ten geçerli olmak üzere yürürlükten kaldırıldı ve Tüzük aynı tarihten itibaren uygulanıyor. Yeni Ek IV’te kod sütunları, bölüm ayrımı ve geçici izin kolonu yok — tablo tek parçadır. Sınıfların bilgisi g kolonuna düz cümle olarak geçti ve o kolonda 154 satır boyunca yalnızca dört cümle görünüyor:

Dört sınıf, dört cümle. Benzerlik göze batıyor — ama satır bazında eşleme doğrulanamadı: direktifin konsolide PDF’indeki çarpı işaretlerinin hangi sütuna düştüğü, metin katmanında sütun hizası bozulduğu için güvenilir okunamadı. “Eski sınıf 4, bugünkü Rinse-off products demektir” gibi bir eşitlik bu yüzden kurulmuyor. Kurulabilen şudur: kolon g’nin söz varlığı dört öğeden ibarettir ve o dört öğe eski dört sınıfla aynı eksende durur — ürünün nereye uygulandığı ve orada ne kadar kaldığı.

Tuzlar, lakler ve “lake” ne demek

“Lak” — özgün metinde lake — bir boyarmaddenin metal tuzuna bağlanarak suda çözünmez bir pigment haline getirilmiş biçimidir. Bu tanım Tüzükte yapılmamıştır; Tüzük kelimeyi tanımsız kullanır. Mekanizma yine de izlenebiliyor. Yasaklı maddeler listesinde iki giriş lakleri açıkça yasağın dışında tutar: No 46 baryum tuzlarını yasaklar ancak “barium sulfate, lakes, salts and pigments prepared from colouring agents when listed in Annex IV” ifadesiyle istisna getirir; No 391 zirkonyum ve bileşiklerini yasaklar ancak “the zirconium lakes, pigments or salts of the colouring agents when listed in Annex IV” ifadesini dışarıda bırakır. Stronsiyum farklı işler: topluca yasaklı değildir, belirli bileşikleri Ek II’de adlandırılmıştır (No 402 laktat, No 403 nitrat, No 404 polikarboksilat).

Üç metalin birlikte anıldığı yer Ek IV’ün kendi içidir. 154 girişten 15 tanesinin kimyasal ad hücresi, maddenin adından sonra şu cümleyle devam eder: and its insoluble barium, strontium and zirconium lakes, salts and pigments. O 15 satırın CI numaraları: 10316, 12085, 15510, 15630, 15850, 15865, 15985, 16255, 17200, 19140, 42051, 45370, 45380, 45410, 45430. Bu küme rastgele değil — eski direktifin Ek IV, Bölüm 1 tablosunda bazı CI numaralarının yanında (3) dipnot işareti vardı:

(3) işaretli CI numaraları direktifin konsolide metninden tek tek çıkarıldığında, bugünkü Ek IV’te lak cümlesi taşıyan 15 satırın numaralarıyla birebir aynı küme çıkıyor. Yeniden düzenleme dipnotu sildi, içeriğini aynı satırların ad hücresine yazdı. Buradan işe yarar bir okuma alışkanlığı doğuyor: kolon b’de kimyasal addan sonra gelen her cümle kapsamı genişleten bir hükümdür, süs değil. Direktifin bir şeyi ise aktarılmadı: eski dipnot laklerin bir çözünmezlik testini geçmesini ve usulün direktifin 8. maddesine göre belirlenmesini öngörüyordu; bugünkü cümlede yalnızca insoluble sıfatı var, test usulüne atıf yok. Bu boşluğun bugün hangi yöntemle kapatıldığı birincil metinden teyit edilemedi.

Baryum Ek IV’te iki yoldan daha görünüyor: giriş 122 doğrudan Barium sulfate, giriş 23 ise bir baryum tuzu — laki olarak değil kendi adıyla listede. Önsözün “belirli bir tuz olarak ifade edilmişse” cümlesi tam bu satırlar içindir.

Kaç giriş var

Sıra numaraları 1’den 153’e, aradaki her tam sayı mevcut olmak üzere kesintisiz ilerliyor; konsolide metinde silinmiş ya da boşaltılmış numara yok. Tek istisna harf ekli bir ara giriştir: 126a — Carbon Black (nano), 126 numaralı karbon siyahı girişinin nano formu için açılmış satır. Ekin giriş sayısı bu yüzden 154’tür: 153 düz numara artı 126a. Kolon c’nin dağılımı:

CI numarası taşıyan satırlar tablo boyunca kesintisiz artan sırada: ilk numara 10006, son numara 77947. Ek IV numaraya göre sıralanmış bir listedir — bir ada ya da renge göre değil. Numarası olmayan dokuz giriş listenin sonunda toplanmıştır: 145 Lactoflavin, 146 Caramel, 147 Capsanthin/capsorubin, 148 Beetroot Red, 149 Anthocyanins, 150 Aluminum stearate ve kardeş stearatlar, 151 Bromothymol blue, 152 Bromocresol green, 153 Acid red 195. Kolon başlığının neden “CI numarası ya da ortak bileşen adı” olduğu bu dokuz satırda görülüyor.

Son bir ölçüm: ek kendi yaşına göre şaşırtıcı ölçüde sabit. Konsolide metinde ek boyunca yalnızca dört değişiklik işareti var ve dördü de 77xxx numaralı inorganik pigmentlere düşüyor — girişler 126 ve 126a karbon siyahı, toz ve nano form ((AB) 2016/1120), giriş 142 gümüş tozu ((AB) 2026/78), giriş 143 titanyum dioksit ((AB) 2021/850), giriş 144 çinko oksit ((AB) 2017/1413). Yasaklı maddeler eki her yıl büyürken bu listeye bu kadar az dokunulmuş olması pozitif listenin doğasıyla ilgili: listeye bir madde girmesi bir izin işlemi gerektirir, yasak listesine girmesi ise bir sınıflandırma kararıyla tetiklenebilir.

Bir satırı baştan sona okumak: giriş 135

Demir oksit kırmızısı satırı iyi bir örnek — hem yaygın, hem tablonun “sade” satır tipini temsil ediyor. On hücrenin tamamı:

Satır ne diyor, adım adım. 135 ekin iç numarasıdır; mevzuat yazışmasında “Ek IV No 135” diye anılır, etikette görünmez. Iron Oxide Red uzun bir IUPAC adı değil kısa bir ticari ad; addan sonra ek cümle yok, demek ki satırın lak genişlemesi önsözün genel kuralına bırakılmış. 77491 satırın kimliğidir ve etikette görünecek olan şeydir. CAS hücresi boş; komşu satır 136 (Iron Oxide Yellow, CI 77492) için 51274-00-1 yazar, 135 için yazmaz — boşluk “maddenin CAS numarası yok” demek değil, “ek o hücreyi doldurmamış” demektir. 215-168-2, tedarikçi belgesini satırla eşleştirmenin en kullanışlı alanıdır. Red bir sınırlama değil tasniftir.

Üç koşul kolonundan ikisi boş. Kolon g’nin boş olması — 94 satırda olduğu gibi — ekin ürün tipi ya da bölge sınırı getirmediği anlamına gelir; genel güvenlik yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Kolon h’nin boş olması, oranı belirleyen şeyin ek değil ürünün kendi güvenlik değerlendirmesi olduğu anlamına gelir. Satırın tek gerçek koşulu kolon i’de: gıda renklendiricileri için konulmuş 95/45/EC sayılı Komisyon Direktifinin E 172 saflık ölçütleri — Ek IV, 36 satırında aynı biçimde bu direktife atıf yapar; 37 nci satırda (giriş 143) aynı direktifin numarası eksik harfle basılıdır. Yani satırın tek koşulu bir saflık koşuludur. Satırın ne demediği de önemli: her formülasyonda uygun olduğunu söylemez, bir derişim önermez, bir kalite düzeyi tanımlamaz. Pozitif listede olmak bir izindir, tavsiye değildir. Satırın önünde hiçbir değişiklik işareti de yok — 2009’da yazıldığı biçimiyle duruyor.

Karşıt örnek, aynı 77xxx bölgesinden: giriş 143, titanyum dioksit, CI 77891. Kolon i’si tek cümle değil, iki madde taşıyor — biri 95/45/E (E 171) saflık ölçütlerine atıf (konsolide metinde direktif numarası böyle, eksik harfle yazılmış; diğer 36 satırda 95/45/EC), diğeri toz biçimli titanyum dioksitin belirli partikül özelliklerini taşıyan kısmını Ek III’ün 321 numaralı girişine gönderen hüküm — partikül boyutu ayrı bir bölümün konusu. Adın yanında bir de (1) dipnot işareti var: For use as a UV filter, see Annex VI, No 27. İkinci dipnot 144. girişin (çinko oksit) işaretine ait: For use as a UV-filter, see Annex VI, No 30 and No 30a. Aynı madde iki ekte, iki ayrı kimlikle duruyor; hangi satırın uygulanacağını belirleyen şey maddenin kimyası değil, ürüne hangi amaçla konduğudur. Ek VI’nın yapısı ayrı bir bölümde ele alınıyor.

Numaranın içindekiler listesindeki yeri

Kolon c’deki numara tablodan etikete doğrudan geçmez — arada bir sözlük vardır. Tüzüğün 33. maddesi Komisyona bir “ortak bileşen adları sözlüğü” derleme görevi verir ve maddenin son cümlesi bu bölümde en çok altı çizilmesi gereken cümledir:

INCI — Uluslararası Kozmetik Bileşen Adlandırması — etiketteki içindekiler listesinin dilidir, bir izin listesi değildir; madde bunu kendi lafzıyla yazar. Sözlük, 5 Nisan 2019 tarihli (AB) 2019/701 sayılı Komisyon Kararıyla kuruldu; eki iki kolonludur — Entry ve Common Ingredient Name — ve adlar alfabetik sırada numaralandırılmıştır. Zincir şöyle tamamlanıyor: Ek IV giriş 135 → kolon c’de 77491 → sözlük girişi 5440 → etikette görünen metin CI 77491. Titanyum dioksit için sözlük girişi 5448, karmin için 5420. Sözlükte CI ile başlayan girişler 5305 ile 5449 arasında kesintisiz uzanıyor; toplam 145 giriş.

145 ile Ek IV’ün 144 CI numarası (143 düz numara ve 77268:1) arasındaki fark, 33. maddenin cümlesini somutlaştırıyor. Sözlükte bulunup Ek IV’te bulunmayan tam olarak bir numara var: CI 45425. O numara Tüzükte yalnızca Ek II’nin 1336 numaralı girişinde, yani yasaklı maddeler listesinde geçiyor. Sözlük adlandırır, Ek IV izin verir, Ek II yasaklar.

Numaranın etikette hangi noktada duracağını belirleyen hüküm 19. maddedir: “Colorants other than colorants intended to colour the hair may be listed in any order after the other cosmetic ingredients… The CI (Colour Index) nomenclature shall be used, where applicable.” Türkiye yönetmeliğinde aynı hüküm 22. maddenin birinci fıkrası (ı) bendindedir. Sıralama kuralları ve +/- işareti ayrı bir bölümde ele alınıyor; etiketin genel okuma düzeni için kozmetik etiketi nasıl okunur yazısına bakılabilir.

Ek IV’ün söylemediği üç şey

Bir: uyarı metni kaynağı değildir. Kolon j 154 satırın tamamında boş olduğu için hiçbir renklendirici etikete basılacak bir uyarı cümlesi getirmez. İki: derişim rehberi değildir. 154 satırın 147’sinde azami derişim yoktur; ekin sessizliği, oranın ürünün kendi güvenlik değerlendirmesinde belirleneceği anlamına gelir. Üç: kendi kendine yetmez. Bir satır Ek III’ün 321 numaralı girişine, dipnotlar Ek VI’nın 27, 30 ve 30a numaralı girişlerine, kolon i’nin 37 satırı 95/45/EC sayılı Komisyon Direktifine, kolon c ise (AB) 2019/701 sayılı Karara gönderiyor. Son halka bir açık nokta bırakıyor: 95/45/EC sayılı direktifin bugünkü yürürlük durumu birincil metinden teyit edilemedi, dolayısıyla “E 172 ölçütleri bugün hangi metinde duruyor” sorusu burada cevaplanmıyor.

Bir de bilerek girilmeyen bir kapı var. 14. maddedeki istisna — except for hair colouring products referred to in paragraph 2 — oksidatif saç boyası ara maddelerinin bu tabloda neden bulunmadığını açıklıyor ve kozmetik mevzuatı hakkındaki en yaygın yanlış bilginin de kaynağı. Bir sonraki bölüm tam oraya bakıyor.

Bu bölümdeki bütün sayılar — 154 giriş (1–153 artı 126a), 143 düz CI numarası, 15 lak satırı, kolon g için 60, kolon h için 7, kolon j için 0, sözlükteki 145 CI girişi — 1223/2009 sayılı Tüzüğün 01.05.2026 tarihli konsolide metni ile (AB) 2019/701 sayılı Komisyon Kararının ek metni üzerinde satır satır sayılarak elde edildi. Komisyonun CosIng veritabanına erişilemedi; sayfalar boş uygulama iskeleti döndürdüğü için oradan hiçbir sayı alınmadı.

Saç boyası neden Ek IV’te değil

Ek IV, kozmetik ürünlerde kullanılmasına izin verilen renklendiricilerin pozitif listesidir. Saç boyası da bir renklendirme işidir; o hâlde oksidatif saç boyasının ara maddeleri Ek IV’te durmalı gibi görünür. Durmuyorlar. Bir maddenin saç boyasında kullanıldığı için Ek IV’te aranması, bulunamayınca da “izinli değil” sonucuna varılması, en sık rastlanan mevzuat yanlışlarından biridir.

Ölçülmüş hâli şöyle: 1223/2009 sayılı Tüzüğün 1 Mayıs 2026 tarihli derlenmiş metninde Ek IV tarandığında “hair” sözcüğü bir kez geçmiyor — hiçbir girişinde saça, kıla ya da kirpiğe dair koşul yok. Buna karşılık Tüzüğün 2 nci maddesi oksidatif saç renklendiricilerinin öncül maddelerini açıkça renklendirici sayıyor.

Çelişkiyi kuran iki hüküm

Birinci hüküm tanımdır. Tüzüğün 2(1)(m) maddesi:

Tanım iki parçalı: görünür ışığı soğurarak ya da yansıtarak renklendirmesi amaçlanan maddeler renklendiricidir — ve ayrıca oksidatif saç renklendiricilerinin öncül maddeleri de renklendirici sayılır. “Sayılır” (“shall be deemed”) önemli: öncül madde tanımın birinci parçasına uymadığı için ayrıca sayılması gerekmiştir.

İkinci hüküm yasaklama kuralıdır. Tüzüğün 14(1)(c)(i) maddesi:

Kapsam dışı bırakma tam burada kurulu: Ek IV zorunluluğu saç boyama ürünleri için geçerli değil, onlar ikinci fıkraya gönderiliyor. İkinci fıkra ise şöyle açılıyor:

Ek IV’ün saç boyama ürünlerini kapsaması askıya alınmış bir şarta bağlı: Komisyon böyle bir karar alırsa hüküm işler. 1 Mayıs 2026 metninde bu şartlı giriş hâlâ yerinde duruyor ve Ek IV’te tek bir saç kaydı yok.

Bir düzeltme. Bu kapsam dışı bırakmanın Ek IV’ün kendi önsözünde bir not olarak durduğu sanılır; durmuyor. Ek IV’ün önsözü tek cümledir ve yalnızca tuz ile lake kuralını söyler: “Without prejudice to other provisions in this Regulation, a colorant shall include its salts and lakes and when a colorant is expressed as a specific salt, its other salts and lakes shall also be included.” Kapsam dışı bırakma eklerde değil, 14 üncü maddededir.

O hâlde nerede duruyorlar: Ek III

Oksidatif saç boyası ara maddeleri, kozmetikte kullanımı sınırlandırılmış maddeler listesi olan Ek III’te duruyor. Aynı metnin tablo satırları üzerinde yapılan dizgi taraması şunu veriyor: kullanım koşulunda “in oxidative hair dye products” ibaresi geçen 83 satır, “in non-oxidative hair dye products” ibaresi geçen 81 satır, ikisini birlikte taşıyan 4 satır. Ek II’de ise “when used as a substance in hair dye products” kaydıyla yasaklanmış 147 satır var. Bu sayılar bu yazı için yapılan taramanın sonucudur; Tüzük böyle bir toplam vermez ve bir satır her zaman bir madde değildir.

Ek III girişlerinden bir kesit. Son kolondaki değerlerin ekteki lafzı neredeyse her satırda aynıdır: “After mixing under oxidative conditions the maximum concentration applied to hair must not exceed …”.

Tabloda Türkçe ondalık virgül kullanıldı; ekin kendisi aynı değerleri “2 %”, “1,25 %” biçiminde yazar. Bazı girişlerde derişim cümlesi (a) ve (b) bentleri için birlikte verilir (“For (a) and (b):”). Oksitleyici tarafın kendisi de Ek III’tedir: 12 numaralı giriş, hidrojen peroksit ve peroksit salan bileşikler için saç ürünlerinde “12 % of H2O2 (40 volumes), present or released” sınırını koyar.

Neden farklı bir rejim: renk üründe değil, saç telinde oluşuyor

Ek IV’teki bir renklendirici ürünün kendisini renklendirir: tüpteki krem turuncudur, rujun kütlesi kırmızıdır, pudra bej görünür. Oksidatif saç boyası ara maddesi için bu doğru değildir. Avrupa Komisyonu’nun saç boyası sayfası mekanizmayı şöyle anlatıyor:

Aynı sayfa saç boyalarını renk kalıcılığına göre üçe ayırır — geçici, yarı kalıcı, kalıcı — ilk ikisini oksidatif olmayan grup sayar, kalıcı grubun oksidatif saç boyalarından oluştuğunu ve Avrupa’daki renklendirme ürünleri pazarının %70–80’ini oluşturduğunu söyler. Bu oran sayfada tarihsiz verilmiştir; ölçüm yöntemi doğrulanamadı.

Mevzuat bakımından sonuç şudur: tüpten çıkan madde renksizdir, iki bileşen kullanım anında karıştırılır, renk saç telinin içinde oluşur. Dolayısıyla “ürünün rengi” diye ölçülecek bir şey yoktur.

İki ekin kolonları bunu neden kaldıramaz

Bu sonuç ekleri yan yana koyunca somutlaşıyor. Derlenmiş metinde Ek IV on kolonludur (a–j), Ek III dokuz (a–i); fazlalık tek bir kolondur ve adı Colour. Üstelik Ek IV’ün c kolonu “Colour index Number/Name of Common Ingredients Glossary” başlığını taşır, yani CI numarasını da aynı hücrede barındırır; Ek III’ün c kolonu yalnızca sözlük adını taşır. Renksiz bir öncül maddenin ne renk kolonunda ne de o hücrenin CI numarası tarafında yazacak bir değeri vardır. Ek III ise saç boyası koşulunu “diğer” kolonunda, karıştırmadan sonraki duruma göre yazar — ki Ek IV’ün azami derişim kolonunun lafzı (“Maximum concentration in ready for use preparation”) bu durumu tanımlayamaz: iki bileşenli bir ürünün “kullanıma hazır” hâli, piyasaya arz edildiği hâl değildir. Ek III’ün saç boyası girişleri bu yüzden etikette karışım oranının da basılmasını ister (“The mixing ratio”); Ek IV’te böyle bir koşul geçmez.

Burada dürüst olmak gerekir: Tüzük bu gerekçeyi yazmıyor; yukarıdaki, iki ekin kolon yapısından çıkan bir sonuçtur. Gerekçenin yazılı hâli başka bir belgede duruyor.

Düzenleyicinin yazılı gerekçesi: 2003 saç boyası stratejisi

Komisyon’un kozmetik sayfasından indirilebilen “Assessment Strategy for Hair Dyes Safety” başlıklı belge, saç boyası maddelerinin neden ayrı bir süreçten geçirildiğini anlatır. Belge sayfada tarihsiz yayımlanıyor; içeriği 2003–2007 arasındaki aşamaları sayar. Kayda göre Komisyon, üye devletler ve paydaşlarla birlikte Nisan 2003’te saç boyası maddelerini düzenlemek üzere bir strateji üzerinde anlaşmıştır; hedefi, belgenin ifadesiyle, güvenli bulunan maddelerden bir “positive list” kurmaktı.

Oksidatif boyanın özel sorununu ise şu iki cümle anlatıyor:

Değerlendirilmesi gereken şey yalnızca tüpteki madde değil, tepkime sırasında oluşan ve ekte adı dahi geçmeyen geçici ara ürünlerdir. Ek IV gibi bir pozitif liste ise girişlerini tek tek adlandırılmış ve rengi bilinen moleküller üzerine kurar; saç boyasında adlandırılacak molekül kümesi kullanım anında büyür. Strateji bu yüzden tek tek listeleme yerine dosya sunma yükümlülüğü ve dosyası sunulmayan maddeyi yasaklama üzerine kuruldu; belgenin kaydıyla, dosyası hiç sunulmayan 22 saç boyası maddesi 20 Temmuz 2006 tarihli Komisyon Direktifiyle yasaklandı. Hedeflenen pozitif liste sonunda kuruldu ama Ek IV’e taşınmadı: güvenli bulunanlar Ek III’e, bulunmayanlar Ek II’ye yazıldı. 14(2) maddesindeki şartın neden hiç tetiklenmediğinin pratik cevabı budur.

Aynı molekül iki ekte: CI 10316 örneği

Ayrımın maddenin kimliğinde değil kullanımında olduğunu tek bir örnek kanıtlıyor:

Tek ve aynı molekül: göz çevresi ürünlerinde yasak bir sarı renklendirici olarak Ek IV’te, oksidatif saç boyası maddesi olarak Ek III’te. Hangi kuralın işleyeceğini belirleyen şey molekül değil, onu neyi renklendirmek için koyduğunuzdur; bu ölçüt ayrı bir bölümde ele alınıyor.

Ayrım etikete de yansır: Tüzüğün 19(1)(g) maddesi renklendiricilere içindekiler listesinde sıra serbestliği tanırken aynı istisnayı tekrar eder — “Colorants other than colorants intended to colour the hair may be listed in any order after the other cosmetic ingredients.”

Dövme boyaları kozmetik değildir

Saç boyasıyla sık karıştırılan bir başka kalem dövme ve kalıcı makyaj boyalarıdır. Bunlar kozmetik mevzuatının kapsamında değildir; Ek IV’te aranmaları anlamsızdır. Gerekçe tanımda: 2(1)(a) maddesi kozmetik ürünü, vücudun dış kısımlarıyla — epidermis, kıl sistemi, tırnaklar, dudaklar, dış üreme organları — ya da dişler ve ağız içi yüzeylerle temas ettirilmesi amaçlanan madde veya karışım olarak tanımlar. Dövme işlemi deri bariyerini aşar; boya dış kısma uygulanmaz, derinin içine verilir.

Bu kalem için ayrı bir rejim kurulmuştur. 14 Aralık 2020 tarihli (EU) 2020/2081 sayılı Komisyon Tüzüğü (AB Resmî Gazetesi L 423/6), REACH olarak bilinen 1907/2006 sayılı Tüzüğün XVII numaralı ekine 75 numaralı kısıtlama girişini eklemiştir; giriş 4 Ocak 2022’de işlemeye başlamıştır. Girişin kendi tanımı, dövme amacıyla kullanmayı “karışımın bir kişinin derisine, vücut iç yüzeylerine ya da göz küresine, herhangi bir yöntemle — kalıcı makyaj, kozmetik dövme, micro-blading ve mikropigmentasyon dahil — bir iz ya da desen oluşturmak amacıyla zerk edilmesi veya sokulması” olarak kurar.

Yapısı bakımından ilgi çekici olan şu: kısıtlama kozmetik eklerini girdi olarak kullanır. Girişin birinci paragrafı Ek II’deki maddeler için ağırlıkça %0,00005 eşiği koyar, Ek IV için ise doğrudan kolon adlarına atıf yapar; altıncı paragraf bağı dinamik kurar — Ek II veya Ek IV 4 Ocak 2021’den sonra değiştirilirse, değişiklik bu giriş bakımından onu yapan işlemin yürürlüğünden 18 ay sonra işlemiş sayılır. Dördüncü paragraf iki renklendiriciye 4 Ocak 2023’e kadar istisna tanımıştı: Pigment Blue 15:3 (CI 74160) ve Pigment Green 7 (CI 74260) — ikisi de Ek IV’te durur, 105 ve 107 numaralı girişlerde mavi ve yeşil olarak.

Bir kaydı eklemek gerekir: 2020/2081 sayılı Tüzükte “dövme boyası kozmetik değildir” diyen bir cümle aranmış, bulunamamıştır. Tüzüğün yaptığı şey bu karışımları başka bir araca bağlamaktır; gerekçesinde dövme amaçlı karışımların 2001/95/AT sayılı genel ürün güvenliği Direktifinin kapsamına girdiği belirtilir. Kozmetik dışı olma sonucu 2(1)(a) maddesinin lafzından çıkar. Buna karşılık giriş, ambalajdaki bileşen listesinin Tüzüğün 33 üncü maddesi uyarınca kurulan ortak bileşen adları sözlüğüne göre yazılmasını ister: dövme boyası kozmetik olmadığı hâlde kozmetik sözlüğünün adlandırma sistemini ödünç alır. Kozmetik metninin dövmeye tek değdiği yer de Ek III’ün saç boyası uyarılarıdır: “Temporary ‘black henna’ tattoos may increase your risk of allergy.”

Türkiye tarafındaki lafız ve bir sapma

Türkiye’de 8 Mayıs 2023 tarihli ve 32184 (Mükerrer) sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kozmetik Ürünler Yönetmeliği aynı mimariyi kurar. Tanım 4(1)(b) maddesinde “Boyar maddeler” başlığıyla geçer ve Avrupa metnindeki ikinci parçayı aynen taşır: “Okside edici saç boyalarının öncül maddeleri de dahil olmak üzere, görünür ışığı soğurmak veya yansıtmak suretiyle yalnızca veya esasen bir kozmetik ürünü, vücudun tamamını veya belirli kısımlarını renklendirmesi amaçlanan maddeleri”. 17(1)(c)(1) maddesi de “İkinci fıkrada belirtilen saç boyaları hariç olmak üzere …” diye başlar.

Sapma ikinci fıkrada. Yönetmeliğin 17(2) maddesi şöyle: “Kozmetik ürünler, Ek IV’te belirtilenler dışında, saçların, kılların ve tüylerin boyanması amacıyla kullanılan boyar maddeleri ve aynı ekte listelendiği halde belirtilen koşullara uygun olarak kullanılmayan boyar maddeleri içermez.” Avrupa metnindeki “Subject to a decision of the Commission to extend the scope of Annex IV to hair colouring products” şartlı girişinin karşılığı bu fıkrada yok; Yönetmeliğin lafzı hükmü koşulsuz bir yasak gibi okutuyor. Bu farkın pratikte nasıl uygulandığı — Türkiye Ek IV’ünde saç boyası kaydı bulunup bulunmadığı — bu yazı için doğrulanamadı: Yönetmeliğin ekleri ayrı bir dosya olarak yayımlanıyor ve o dosyanın metni okunabilir hâle getirilemedi. Bu yüzden Türkiye eklerinin içeriğine dair hiçbir sayı buraya yazılmadı; güncelleme mekanizması ayrı bir bölümde ele alınıyor.

Etiket okurken bunun anlamı

Pratik sonuç kısa. Bir saç boyası kutusunun içindekiler listesinde Toluene-2,5-Diamine, Resorcinol ya da p-Aminophenol görüp bunları Ek IV’te aramak boşunadır; aranacak yer Ek III’tür ve orada derişim sınırı ürünün içindeki orana göre değil, karıştırmadan sonra saça uygulanan orana göre yazılıdır. CI 10316 gibi bir kodun hangi kurala tabi olduğu ise ürünün ne olduğuna bağlıdır.

Bu bölümün metinleri: 1223/2009 sayılı Tüzüğün derlenmiş metni (02009R1223 — EN — 01.05.2026), madde 2(1)(a), 2(1)(m), 14(1)(c), 14(2), 19(1)(g) ve Ek II, Ek III, Ek IV. (EU) 2020/2081 sayılı Komisyon Tüzüğü, AB Resmî Gazetesi L 423/6 — REACH Ek XVII, 75 numaralı giriş. Avrupa Komisyonu kozmetik sayfası “Hair dye products” ve Komisyon belgesi “Assessment Strategy for Hair Dyes Safety” (tarihsiz). Kozmetik Ürünler Yönetmeliği, 8 Mayıs 2023, Resmî Gazete 32184 (Mükerrer), madde 4(1)(b) ve 17.

Partikül boyutu: nano, bildirim ve titanyum dioksit dosyası

Bir maddenin kimyasal kimliği değişmediği hâlde mevzuat karşısındaki durumu değişebilir. Bunun iki yolu var: maddenin ne amaçla konduğu ve hangi fiziksel formda bulunduğu. Titanyum dioksit, bu iki yolun aynı anda işlediği dosya: aynı beyaz toz, 1223/2009 sayılı Tüzük içinde üç ayrı ekte, farklı koşullarla duruyor — ve bu girişler birbirine dipnotla atıf yapıyor.

Nanomalzeme tanımının tam lafzı: üç koşul birlikte aranıyor

Üç ölçüt var ve üçü birlikte aranıyor. Madde çözünmeyen ya da biyopersistan olmalı — suda çözünüp dağılan bir madde, boyutu ne olursa olsun bu tanıma girmiyor. Kasıtlı olarak imal edilmiş olmalı — tesadüfen oluşan nano boyutlu parçacıklar kapsam dışı. Ve 1 ile 100 nm ölçeğinde olmalı; bu koşul “bir veya daha fazla dış boyut” ya da “bir iç yapı” üzerinden sağlanabiliyor, yani parçacığın kendisi nano boyutlu olmasa da iç yapısı bu ölçekteyse tanım işliyor. Özgün metinde kelimenin biopersistant biçiminde yazıldığı not edilmeli. Madde 2(3) ise Komisyon’a (k) bendini “teknik ve bilimsel gelişmeye ve … uluslararası düzeyde üzerinde anlaşılan tanımlara” uyarlama görevi veriyor.

Komisyon’un 10 Haziran 2022 tarihli Tavsiyesi (2022/C 229/01) yatay bir nanomalzeme tanımı getiriyor; bu tanım kozmetik tüzüğündekiyle aynı değil.

Tavsiye bu farkı sorun olarak görmüyor; gerekçe 23, tanımın “Birlik mevzuatının herhangi bir aracının … uygulama alanını ne etkiler ne de yansıtır” olduğunu söylüyor. Kozmetik bir ürün için geçerli tanım değişmiyor: madde 2(1)(k). Türkiye’deki karşılık Kozmetik Yönetmeliği’nin tanımlar maddesinde aynı üç koşulla duruyor; Türkiye tarafı ayrı bir bölümün konusu.

Madde 16: bildirim yükümlülüğü ve onun en kritik istisnası

Birinci fıkra ilkeyi koyuyor: nanomalzeme içeren her kozmetik ürün için insan sağlığının yüksek düzeyde korunması sağlanır. Üçüncü fıkra somut yükümlülüğü getiriyor: “cosmetic products containing nanomaterials shall be notified to the Commission by the responsible person by electronic means six months prior to being placed on the market”. Bu, madde 13’teki genel ürün bildiriminin üstüne gelen ikinci bir bildirim; asgari içeriği aynı fıkrada sayılı (IUPAC adıyla kimlik, parçacık boyutunu içeren spesifikasyon, yıllık tahmini miktar, toksikolojik profil, güvenlilik verileri, maruz kalma koşulları). Ek III’teki gerekliliklere uyan nanomalzemeleri içeren ürünler muaf.

Asıl ayrımı yapan hüküm ikinci fıkra:

Bu tek cümle, bu yazının omurgasını kuruyor. Pozitif liste mantığına bağlanmış üç madde sınıfı — renklendiriciler (Ek IV), UV filtreleri (Ek VI), koruyucular (Ek V) — nano formda kullanıldıklarında madde 16’nın bildirim makinesine girmiyor; çünkü bu sınıflar için zaten daha ağır bir eşik var: ekte adı geçmiyorsa kullanılamıyor. Koruyucular için Ek V yazısı okunabilir.

İstisnanın tamamlayıcısı, Ek II–VI Önsözü’nün üçüncü maddesinde: “Substances listed in Annexes III to VI do not cover nanomaterials, except where specifically mentioned.” Yani bir maddenin Ek IV’te bulunması nano formunun izinli olduğu anlamına gelmiyor; nano form için ayrıca anılmış bir giriş gerekiyor.

Dördüncü fıkra kararı sürece bağlıyor: Komisyon bir nanomalzemenin güvenliğinden endişe duyarsa Tüketici Güvenliği Bilimsel Komitesi’nden (SCCS) görüş ister ve komite altı ay içinde yanıt verir. Altıncı fıkra yetkinin sınırını çiziyor: “Taking into account the opinion of the SCCS, and where there is a potential risk to human health, including when there is insufficient data, the Commission may amend Annexes II and III.” Dikkat — yalnızca Ek II ve Ek III. Madde 16 makinesi bir nanomalzemeyi yasaklayabiliyor ya da sınırlayabiliyor, ama bir nano renklendiriciyi Ek IV’e, bir nano UV filtresini Ek VI’ya kendiliğinden ekleyemiyor: kısıtlama hızlı, izin yavaş. Buna karşılık madde 16(10)(a), Komisyon kataloğunu “renklendirici, UV filtresi ve koruyucu olarak kullanılanlar da ayrı bir bölümde” olmak üzere tanımlıyor; bildirimden muaf sınıflar kataloğun kapsamından muaf değil. Güncel içeriği birincil kaynaktan görülemedi.

Etiketteki tek kelime: madde 19(1)(g) ve “(nano)”

Bu cümle etiketleme maddesinin (g) bendi içinde, azalan ağırlık sıralaması kuralının hemen ardından duruyor; aynı bendin devamındaki renklendirici kuralı ayrı bir bölümde ele alınıyor. Etiketin bütünü için etiket okuma yazısı esas alınabilir. Türkiye’de aynı hüküm Etiketleme maddesinin birinci fıkrasının (h) bendi: “Nanomateryal şeklinde bulunan bütün bileşenler, ürün bileşenleri listesinde açıkça belirtilir. Bu bileşenlerin yanına parantez içinde ‘nano’ ifadesi yazılır.” Aynı kural, farklı bent harfi.

Pozitif listelerin kendi içinde nano form üç farklı yazım kalıbıyla görünüyor:

Titanyum dioksit: aynı madde, iki amaç, iki rejim

Tanımlar maddesi iki amacı ayrı tarif ediyor. Renklendiriciler, madde 2(1)(m)’de: “görünür ışığı absorbe ederek veya yansıtarak… renklendirmeyi amaçlayan maddeler”. UV filtreleri, madde 2(1)(n)’de: “UV radyasyonunu absorbe ederek, yansıtarak veya saçarak… cildi belirli UV radyasyonuna karşı korumayı amaçlayan maddeler”. İkisi de aynı fiziği kullanıyor; hedef farklı. Amaç ölçütü ayrı bir bölümde ayrıntılanıyor.

Aynı maddenin iki amaca da hizmet edebilmesi iki ayrı dosya açılmasına yol açıyor — ve tüzük bu dosyaları karşılıklı dipnotla bağlıyor. Ek IV No 143’teki (1) dipnotu: “For use as a UV filter, see Annex VI, No 27”. Ek VI’daki (2) dipnotu: “For use as a colorant, see Annex IV, No 143.”

Tablonun söylemediği bir şey de var ve bu sessizlik önemli: Ek IV’te titanyum dioksitin nano formu için ayrı bir giriş bulunmuyor. Ek VI’da 27 ve 27a olarak iki giriş varken, Ek IV’te yalnızca No 143 var. Bu gözlem Önsöz’ün üçüncü maddesiyle birlikte okunduğunda, nano titanyum dioksitin renklendirme amacıyla kullanımı için Ek IV’te dayanak bir giriş bulunmadığı okumasına götürüyor. Bu bir çıkarımdır; Komisyon’un açık bir beyanı doğrulanamadı.

Titanyum dioksit tek örnek değil. Çinko oksit de aynı çift rejimle duruyor: Ek IV No 144’te CI 77947 ile renklendirici, Ek VI No 30 ve No 30a’da UV filtresi — Ek IV’teki (2) dipnotu “For use as a UV-filter, see Annex VI, No 30 and No 30a.” diyor. Ama düzenleme tekniği farklı: titanyum dioksidin inhalasyon kısıtı Ek III No 321’e atıfla kuruluyorken, çinko oksidin aynı kısıtı doğrudan Ek IV No 144 girişine yazılmış.

Nano UV filtreleri de yalnızca titanyum dioksitle sınırlı değil: Ek VI’da adının sonunda “(nano)” taşıyan beş giriş var — No 23a, No 27a, No 29, No 30a (Zinc Oxide (nano)) ve No 34. Her birinde azami konsantrasyonun yanında ayrıntılı bir fizikokimyasal tanım duruyor: izin maddenin adına değil, ölçülmüş tanımına veriliyor. İki form birlikte kullanıldığında (4) dipnotundaki toplama kuralı işliyor.

İnhalasyon kısıtı: hangi düzenlemeyle geldi, neyi kapsıyor

Bir karışıklığı düzeltmek gerekiyor. Titanyum dioksidin toz ve sprey kısıtı bazı derlemelerde 2021/1902 sayılı Tüzük’e bağlanıyor; birincil metinden okunduğunda durum farklı. Kısıtı getiren düzenleme 26 Mayıs 2021 tarihli Komisyon Tüzüğü (AB) 2021/850 (RG L 188, s. 44); konsolide metinde yukarıdaki üç girişin başındaki değişiklik işareti onu gösteriyor. 29 Ekim 2021 tarihli 2021/1902 ise 1. maddesi uyarınca Ek II, Ek III ve Ek V’i değiştiriyor ve metninde titanyum dioksit hiç geçmiyor; konusu ağırlıkla çinko piritiyon ve 2020/1182 ile KMÜT sınıflandırması alan maddeler.

Zincir şöyle kuruluyor. 2020/217 sayılı Yetki Devrine Dayanan Tüzük (4 Ekim 2019), titanyum dioksidi “Carcinogen Category 2 (inhalation)” olarak sınıflandırıyor; 2021/850’nin 5. gerekçesine göre bu sınıflandırma “aerodinamik çapı 10 μm veya daha küçük parçacıkların %1 veya daha fazlasını içeren toz formundaki titanyum dioksit” için geçerli. Madde 15(1) kategori 2 KMÜT maddelerini yasaklıyor — “ancak … SCCS tarafından değerlendirilip kozmetik ürünlerde kullanım için güvenli bulunduğu takdirde kullanılabilir” — ve bu nedenle 28 Ocak 2020’de istisna talebi sunulmuş. SCCS’in 6 Ekim 2020 tarihli nihai görüşü (SCCS/1617/20), solunabilir toz formu için yukarıdaki Ek III No 321 satırında görülen üç sınıra varmış. 10. gerekçe mimariyi anlatıyor: madde Ek III’e eklenir, kullanımı yalnızca sayılan iki ürün tipine açılır, Ek IV No 143 ve Ek VI No 27’ye Ek III’e atıf eklenir; Ek VI No 27a için “ek önlem gerekmiyor”, çünkü o giriş inhalasyon maruziyetini zaten dışlıyor.

Kapsam sınırı kayda değer: 9. gerekçeye göre komite, sonuçların “yalnızca tek bir titanyum dioksit malzeme tipine (pigment formu) dayanan kozmetik ürünlerden çıkarıldığını” ve kapsanmayan başka tiplere uygulanıp uygulanamayacağının tespit edilemediğini belirtmiş. Ek III No 321’deki “yalnızca pigment formunda” koşulu bu sınırın metne yazılmış hâli.

Sprey mi, toz mu? Mevzuatın ölçütü kelime olarak “sprey” değil. Baskın kalıp şu: “inhalasyon yoluyla nihai kullanıcının akciğerlerine maruziyete yol açabilecek uygulamalarda kullanılmaz”. Bu kalıp Ek III No 321’in (c) satırında, Ek IV No 126a ve No 144’te, Ek VI No 23a, 27a, 30, 30a, 31, 32 ve 34’te geçiyor. Ölçüt maruz kalma yolu, ürünün sprey olup olmaması değil; serbest toz formunda bir yüz ürünü de takılabilir. Buna karşılık Ek VI No 29’da bambaşka bir kalıp duruyor: “Not to be used in sprays.” İki kalıbın yan yana durması, “sprey yasağı” ile “inhalasyon maruziyeti yasağı”nın aynı şey olmadığını gösteriyor: ikincisi birincisini kapsıyor, birincisi ikincisini kapsamıyor. “Spreylenebilir ürün” ifadesinin bağlayıcı bir metindeki tanımı doğrulanamadı. Uygulama tarihi 2021/850’nin 3. maddesinde: 1 Ekim 2021.

Ağızdan kullanılan kozmetikte nano: hidroksiapatit dosyası

Nano konusunun ağız yoluyla kullanılan kozmetiklere değdiği en net giriş titanyum dioksit değil, hidroksiapatit. Ek III No 372: Hydroxyapatite (nano), CAS 1306-06-5, EC 215-145-7; uygulama alanı (a) diş macunu ve (b) ağız gargarası; azami konsantrasyon (a) %10 ve (b) %0,465. Her ikisi için de aynı dışlama geçerli: inhalasyon yoluyla akciğer maruziyetine yol açabilecek uygulamalarda kullanılmaz. İzin verilen nano formun tanımı da girişte: çubuk biçimli parçacıklardan oluşan, kaplanmamış, parçacıkların sayı olarak en az %95,8’inin en-boy oranı 3’ten küçük, kalan %4,2’sinin en-boy oranı 4,9’u aşmayan bir malzeme.

Bu giriş 14 Mart 2024 tarihli Komisyon Tüzüğü (AB) 2024/858 ile geldi; tüzük açıkça madde 16(6)’ya dayanılarak kabul edilmiş. SCCS’in 21–22 Mart 2023 tarihli nihai görüşü (SCCS/1648/22) nano formu bu iki sınıra kadar güvenli bulmuş; aynı görüş, inhalasyon maruziyetini değerlendirecek veri sunulmadığı için sonuçların spreylenebilir ürünlere uygulanamayacağını belirtmiş (gerekçe 6). Yani ağızdan kullanılan bir ürün için izin bile akciğer maruziyeti üzerinden sınırlanıyor. Aynı tüzük, güvenlilik değerlendirmesi yapılamayan on iki nanomalzemeyi — stiren/akrilat kopolimerleri, bakır, altın ve platin türevleri, kolloidal gümüş — Ek II’ye taşıdı: madde 16(6)’daki “yetersiz veri” ifadesinin işlevi burada. Geçiş rejimi (43) dipnotunda: kısıtlara uymayan ürünler 1 Şubat 2025’ten itibaren arz edilemez, 1 Kasım 2025’ten itibaren piyasada bulundurulamaz.

Ağız yolunun ikinci bir görünümü de var. Komisyon Tüzüğü (AB) 2019/1857 (6 Kasım 2019), Ek VI No 27a’ya üç kaplama kombinasyonunu eklerken birine özel sınır koydu. Gerekçe 4, SCCS’in bazı ürün tiplerinde — örnek olarak ruj veriliyor — bileşenlerin tesadüfen yutulabileceğini belirttiğini aktarıyor. Gerekçe 6: manganez dioksit yutulmasından kaynaklanabilecek risk nedeniyle alümina ve manganez dioksit kombinasyonu dudak ürünlerinde kullanılamaz; yüz ürünleri de dudağa uygulanabildiği için bu kombinasyonu içeren yüz ürünleri dudakta kullanıma karşı uyarı taşır. Kozmetik mevzuatı yutulma yolunu bir maruz kalma senaryosu olarak ele alıyor — ürünün kendisinin yenmesi olarak değil.

Karıştırılan iki karar: kozmetikteki kısıt ile gıda katkısı E 171

“Titanyum dioksit yasaklandı” cümlesi doğru da yanlış da olabilir — hangi mevzuattan söz edildiğine bağlı. Ayrımın hukuki temeli madde 2(2): “… insan vücuduna yutulmak, solunmak, enjekte edilmek veya implante edilmek üzere tasarlanmış bir madde veya karışım kozmetik ürün sayılmaz.” Diş macunu ve gargara kozmetik ürün sayılıyor, çünkü bunlar yutulmak üzere tasarlanmıyor; bir gıda ise tanımı gereği yutulmak üzere tasarlanıyor.

Gıda tarafındaki karar 14 Ocak 2022 tarihli Komisyon Tüzüğü (AB) 2022/63 (RG L 11, s. 1): 1333/2008 sayılı gıda katkı maddeleri Tüzüğü’nün Ek II ve Ek III’ünü titanyum dioksit (E 171) bakımından değiştiriyor. Gerekçe 11, Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi’nin 6 Mayıs 2021 tarihli görüşünü aktarıyor: genotoksisite endişesinin dışlanamadığı ve çok sayıda belirsizlik karşısında “titanyum dioksit (E 171)’in gıda katkı maddesi olarak kullanıldığında artık güvenli sayılamayacağı” sonucuna varılmış; Otorite bu endişeyi giderebilecek yeni bir çalışma ne tespit etmiş ne önermiş. Gerekçe 12: gıdalarda kullanım izni kaldırılır.

Üçüncü bir rejim daha var. Gerekçe 16 ve 3. madde uyarınca E 171, yalnızca tıbbi ürünlerde renklendirici olarak, uygun alternatifler geliştirilene kadar izinli katkı maddeleri listesinde geçici olarak kalıyor — ve aynı dönemde doğrudan tüketiciye satılamayacak renkler listesine alınıyor. Gerekçe 15, Avrupa İlaç Ajansı’nın 8 Eylül 2021 tarihli analizini aktarıyor: madde tıbbi ürünlerde esas olarak renklendirici ve opaklaştırıcı olarak kullanılıyor, ağızdan alınan dozaj formlarındaki birçok temel üründe yer alıyor, teknik olarak alternatif bulunabilir görünmekle birlikte uygulanabilirlik teyit edilmemiş. Gerekçe 18’in 1 Nisan 2024 öncesine bağladığı gözden geçirmenin sonucu doğrulanamadı.

İki rejimin fiilen temas ettiği tek nokta ters yönde çalışıyor. Ek IV No 143’teki saflık koşulu kozmetik mevzuatının kendi ölçütünü koymuyor; gıda renklendiricisi spesifikasyonuna atıf yapıyor: “Purity criteria as set out in Commission Directive 95/45/E (E 171)”. 2021/850’nin aynı girişi yenileyen Ek metni de bu lafzı taşıyor — ama aynı tüzüğün 6. gerekçesi bu gerekliliği “231/2012 sayılı Komisyon Tüzüğü Ek’inin E 171 girişinde belirlenen saflık ölçütleri”ne bağlıyor. Yani Ek’in bağlayıcı metni bir Direktif’e, gerekçe bir Tüzük’e atıf yapıyor; hangisinin bugün işleyen referans olduğu çözülemedi.

Sonuç net: kozmetikteki renklendirici girişi saflık için gıda spesifikasyonunu ödünç alıyor, izin kararını ödünç almıyor. Gıdada iznin kaldırılması Ek IV girişini kendiliğinden ortadan kaldırmıyor; bunun için kozmetik mevzuatını değiştiren ayrı bir tüzük gerekir ve 1 Mayıs 2026 tarihli konsolide metinde Ek IV No 143 ile Ek VI No 27 ve 27a yerinde duruyor. “E 171 yasaklandı, o hâlde kozmetikte de yasak” çıkarımı mevzuatın yapısıyla uyuşmuyor: spesifikasyon ortak, karar ayrı.

Bu bölümdeki sayılar ve koşullar mevzuat metinlerinden okunmuştur; bu yazıda anlatılan sisteme ait hiçbir ürün ölçümü ya da kalite beyanı paylaşılmamıştır. Yazının “Neyi iddia etmiyoruz” bölümü bu çerçeveyi tarif ediyor.

Ek VI: UV filtresi nedir — ve ne değildir

Ek IV renklendiricilerin pozitif listesiydi; Ek VI aynı mantığın başka bir maddeye uygulanmış hâlidir. Ekin resmî başlığı ne yaptığını söylüyor: “LIST OF UV FILTERS ALLOWED IN COSMETIC PRODUCTS” — izin verilen UV filtreleri listesi. Listede olmayan bir UV filtresi kullanılamaz, listede olan da yalnızca listedeki koşullarla kullanılabilir.

Ek VI’yı ayıran şey, tanımına gömülü bir amaç ögesidir. Bu öge, en çok karıştırılan ayrımı kuruyor: aynı madde, aynı üründe, aynı dalga boyunu soğurduğu hâlde, niye konduğuna göre iki farklı hukukî kategoriye düşebilir.

Tanımın tam lafzı

Tanım, 1223/2009 sayılı Tüzüğün 2. maddesinin birinci fıkrasının (n) bendindedir (OJ L 342, 22.12.2009, s. 65):

Türkiye karşılığı, Kozmetik Ürünler Yönetmeliği’nin (8 Mayıs 2023, Resmî Gazete 32184 Mükerrer) 4. maddesinin birinci fıkrasının (z) bendidir; çeviri amaç ögesini aynı yerde tutuyor:

Ek V’teki koruyucu ve Ek IV’teki boyar madde tanımı da aynı kalıptadır — her üçü de “yalnızca veya esasen … amaçlanan” diye başlar. Bu ortak mantık ayrı bir bölümde açıldı.

Formülü ışıktan korumak için konan madde UV filtresi değildir

Tanım tersinden okunduğunda şu çıkıyor: bir maddenin UV ışınını soğurması onu UV filtresi yapmaya yetmez; soğurmanın cildi korumak için yapılması gerekir. Bir boyanın solmasını ya da ışığa duyarlı bir bileşenin değişmesini geciktirmek üzere konan madde — tüzüğün diliyle “UV-absorber” ya da “light stabiliser” — formülü korur; korunan nesne cilt olmadığı için bu kullanım tanım gereği UV filtresi kullanımı sayılmaz.

Buraya kadarı tanımdan doğrudan çıkıyor. Ama bundan “o hâlde Ek VI hiç devreye girmez” sonucu çıkmıyor — ve bu, konunun en sık yanlış aktarılan kısmı.

14. madde (e) bendinin ikinci alt bendi

Tüzüğün 14. maddesi eklerdeki maddelere getirilen sınırlandırmaları düzenliyor; UV filtrelerine ilişkin (e) bendi iki alt bentten oluşuyor:

Yönetmeliğin 17. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi aynı yapıyı kuruyor; ikinci alt bendi şöyle:

Üçüncü satır, meselenin basitleştirilmiş anlatımını düzeltiyor: formülü korumak için konan bir UV soğurucu, madde Ek VI’da listeliyse, ekin kapsamından çıkmıyor — tanım gereği UV filtresi olmaktan çıkıyor, ama o girişin koşullarına uymak zorunda kalıyor. Komisyonun kendi okuması da bu. 3 Nisan 2024 tarihli (AB) 2024/996 sayılı Tüzüğün 7 numaralı gerekçesi:

“up to a concentration of 4 %” ifadesi kritik: %4, o maddenin Ek VI’daki azamî derişimiydi. Komisyon, UV filtresi olmayan kullanımı da aynı tavana bağlıyor.

Ekin kendisi iki kullanımı ayrı ayrı yazıyor

Ayrımın en net kanıtı Ek VI’nın 4 numaralı girişinde. Giriş, 7 Temmuz 2022 tarihli (AB) 2022/1176 sayılı Tüzük ile yeniden yazıldı. İçindekiler listesinde Benzophenone-3 adıyla geçen maddenin derişim kolonu ürün tipine göre üçe bölünüyor; “Diğer” kolonunda şu koşullar duruyor:

Ek, iki kullanımı isimlendirip birbirinden çıkarıyor: formülü korumak için en çok %0,5; o %0,5 kullanıldıysa UV filtresi payı (a) grubunda %5,5’i, (b) grubunda %1,7’yi geçemez.

Etiket tarafında da ayrım sürüyor. Ek VI’nın 1 numaralı dipnotu, “Contains Benzophenone-3” uyarısının ne zaman gerekmediğini söylüyor: “Not required if concentration is 0,5 % or less and when it is used only for product protection purposes.” Uyarı yükümlülüğü maddenin varlığına değil, hangi amaçla ve hangi derişimde bulunduğuna bağlanmış.

2022/1176’nın 4 numaralı gerekçesi, Tüketici Güvenliği Bilimsel Komitesi’nin (SCCS — Scientific Committee on Consumer Safety) 30–31 Mart 2021 tarihli görüşünü aktarıyor:

Ayrım hukukî bir incelik değil; maruziyet hesabının iki ayrı senaryoya karşılık gelmesinden doğuyor.

Önsözde bu ayrıma dair bir not var mı

Yok. Tüzükte Ek VI’ya ait ayrı bir önsöz bulunmuyor; Ek II–Ek VI için ortak bir önsöz var — başlığı “Preamble to Annexes II to VI”. 1 Mayıs 2026 tarihli konsolide metinde (02009R1223 — EN — 01.05.2026 — 040.001) üç maddeden oluşuyor:

Üçünün hiçbirinde formül koruması ile cilt koruması arasındaki ayrıma dair bir not yok. Önsözde böyle bir not bulunamadı; ayrım, tanımın kendisinden ve 14. maddenin (e) bendinden çıkıyor. Önsözün (3) numaralı maddesi ise Ek VI’da nano formların neden ayrı satır olduğunu açıklıyor. Nano bildirimi ayrı bir bölümde ele alındı.

Ek VI’nın kolon yapısı

Ek VI, dokuz kolonlu tek bir tablodur; kolonlar (a)’dan (i)’ye harflenmiş. Yapı, girişlerin içinden yapılan atıflarla doğrulanıyor: titanyum dioksit girişi kendi metninde “column (f)” ve “column (g)” diye atıf yapıyor.

İskelet Ek IV ve Ek V ile aynı. Fark (g) kolonunda: Ek VI’da bu sayı, güneşten korunma iddiasının üst sınırını belirleyen teknik parametreye dönüşüyor. Ölçüm standartları ayrı bir bölümde.

Kaç giriş var

Sayım, 1 Mayıs 2026 tarihli konsolide metin üzerinde yapıldı. En yüksek referans numarası 34; ama dört numara artık madde taşımıyor ve bazı maddeler birden çok satıra yayılıyor.

1 numaralı giriş, 4 Nisan 2013 tarihli (AB) No 344/2013 sayılı Komisyon Tüzüğü ile boşaltıldı. 5 numaralı girişin kimlik kolonunda tüzüğün özgün metninde bugün de duran bir ifade yazılı: “Moved or deleted”. 18 ve 19 numaralı girişler aşağıdaki iki kararla silindi.

Ek IV’teki renklendirici sayısıyla karşılaştırıldığında Ek VI çok küçük bir listedir. Komisyon bu daralmayı gerekçesine yazmış; 2024/996’nın 20 numaralı gerekçesindeki ifade: “the shrinking palette of available UV-filters”.

Son yıllarda değişen girişler

Titanyum dioksit girişleri (27, 27a) ayrı bir bölümde işlendi.

İki düşürme aynı deseni taşıyor: derişim tek bir sayıdan ürün tipine bağlı bir dizi sayıya dönüşüyor. Sebep, maruziyet hesabının ürün tipine duyarlı olması — yüz kremiyle vücut losyonu aynı yüzey alanına uygulanmıyor. Ek VI’nın (f) kolonu bu yüzden giderek daha dolu yazılıyor.

Geçiş süreleri de ekin içine yazılıyor. Homosalat girişine bağlı 8 numaralı dipnot: “From 1 January 2025 cosmetic products containing that substance and not complying with the conditions shall not be placed on the Union market. From 1 July 2025 … shall not be made available on the Union market.” Aradaki altı aylık fark, raftaki ürünün tükenmesine bırakılan süredir.

Neden bir UV filtresi listeden çıkarılır

Mekanizma, 31. maddenin birinci fıkrasında:

İkinci fıkra ise teknik ve bilimsel gelişmeye uyarlama için ayrı bir yol açıyor: “… amend Annexes III to VI and VIII for the purposes of adapting them to technical and scientific progress.” Birinci fıkra risk yolu, ikincisi güncelleme yoludur; bir girişin silinmesi tipik olarak birinciden geçer. Süreç iki silme kararında da aynı sırayla ilerledi: kaygı, veri çağrısı, dosya sunumu, SCCS değerlendirmesi, tüzük, geçiş süresi.

Gerekçeler iki ayrı sebep gösteriyor. 3-Benzylidene Camphor’da sayı tutmadı: SCCS güvenlik payını 100’ün altında buldu. 4-Methylbenzylidene Camphor’da ise hiçbir sayı türetilemedi — “it is not possible to derive a maximum concentration for safe use of the substance”. Birinci hâlde sonuç indirim olabilirdi; ikincide yalnızca silme kalıyor.

Silmek yetmiyor: aynı maddenin öteki kullanımı

Ek VI’dan silinen bir madde UV filtresi olarak kullanılamaz. Peki aynı madde formülü korumak için kullanılabilir mi? Komisyon bu soruyu iki kararda da sordu ve ikisinde de ayrı bir hüküm koymak zorunda kaldı. 2015/1298’in 4 numaralı gerekçesi bu bölümün tek cümlelik kanıtı:

Mantık şu: UV filtresi kullanımını kapatmak için Ek VI’daki girişi silmek yeterliydi. Ama madde UV soğurucu olarak da biliniyordu; o kullanımı kapatmak için ayrıca Ek II’ye eklenmesi gerekti. Tüzük böylece, girişin silinmesinin ikinci kullanımı kendiliğinden kapatmadığını kabul etmiş oluyor.

Dokuz yıl sonra 2024/996 aynı adımı daha ayrıntılı gerekçelendirdi (12 numaralı gerekçe):

“for purposes other than as a UV-filter” — UV filtresi dışındaki amaçlar. Komisyon ayrımı kendi cümlesinde kuruyor ve ikinci amacı Ek II yoluyla kapatıyor. Takvim iki aşamalı: Ek VI’daki 18 numaralı girişin silinmesi 1 Mayıs 2025’ten itibaren uygulanıyor; Ek II’ye eklenen 1730 numaralı girişin dipnotu ise “From 1 May 2025 products containing that substance shall not be placed on the Union market. From 1 May 2026 … shall not be made available on the Union market.” diyor.

Bir okur için pratik sonuç şudur: yasak piyasaya arz ve piyasada bulundurma üzerinedir — evdeki bir ürünün kullanımı üzerine kurulmuş bir yükümlülük değildir.

Son bir ayrım: Ek VI’da listeli olmayan ve cildi korumak amacı taşımayan bir UV soğurucu, tablonun dördüncü satırındaki hâldedir. Böyle bir madde için pozitif liste yok; Ek II’de yasaklı ve Ek III’te sınırlandırılmış değilse güvenliği 3. maddedeki genel yükümlülük ve Ek I güvenlik raporu üzerinden kurulur. Sorumluluk listeden güvenlik değerlendirmesine kayıyor — daha gevşek değil, başka bir yere oturan bir yük.

Amaç bir dosya ögesidir

“Bu madde hangi amaçla kondu” sorusunun kâğıt üzerinde bir cevabı olmak zorunda. Ek I, güvenlik raporunun asgarî içeriğini sayıyor; A bölümünün 1 numaralı başlığı bileşimi isterken şu ifadeyi kullanıyor: “including chemical identity of the substances … and their intended function”. Her maddenin amaçlanan işlevi dosyada yazılıdır — tartışılacak bir yorum değil, önceden beyan edilmiş bir veri. Bir maddenin %0,5 ile formül koruması, %5,5 ile UV filtresi olduğu iddiası bu satırla birlikte ayakta duruyor. Ek IV tarafında da aynı mantık işliyor; o karar ağacı ayrı bir bölümde kuruldu.

Işık koruması ambalajla da sağlanır

Formülü ışıktan korumanın iki yolu var: formüle bir madde koymak ya da kabı ışık geçirmez yapmak. Birinci yol içindekiler listesine bir satır ekler, ikincisi eklemez.

Tüzük ambalajı güvenlik dosyasının içine alıyor. Ek I’in A bölümünün 4 numaralı başlığı — “Impurities, traces, information about the packaging material” — şu cümleyi taşıyor: “The relevant characteristics of packaging material, in particular purity and stability.” 2 numaralı başlık ise ürünün “öngörülebilir depolama koşullarındaki” kararlılığını istiyor.

Etiket tarafında da bağ var: 19. maddenin birinci fıkrasının (c) bendi asgarî dayanma tarihini tanımlarken “stored under appropriate conditions” kaydını düşüyor ve ekliyor — “If necessary, this information shall be supplemented by an indication of the conditions which must be satisfied to guarantee the stated durability.” “Işıktan uzak tutunuz” türü ifadelerin dayanağı budur.

Işıktan korunma böylece üç yere dağılmış bir konu oluyor: formüle konan madde (Ek VI ya da genel rejim), kabın malzemesi (Ek I A/4) ve saklama talimatı (19/1-c). Opak kap ve malzeme uyumu kozmetik ambalajı yazısında, ışığın bir yağ karışımında neyi değiştirdiği uçucu yağlar ve oksidasyon yazısında ele alındı.

Yukarıdaki hiçbir derişim, tarih ve koşul belirli bir ürüne ilişkin bir ölçüm ya da beyan değildir; bu bölüm ekin lafzını ve onu değiştiren tüzüklerin gerekçelerini aktarıyor. Yönetmeliğin eklerini taşıyan dosyadan metin çıkarılamadığı için Türkiye tarafındaki Ek VI’nın giriş sayısı verilmedi; sayıların tamamı Avrupa Birliği konsolide metnine aittir. Metin 1 Mayıs 2026 tarihli; sonrasında Ek VI’ya dokunan bir tüzük yayımlanmış olabilir, doğrulanamadı — o yüzden “en son değişiklik” denmedi.

SPF nasıl ölçülür, UVA nasıl ölçülür

Ek VI bir pozitif listedir: bir maddenin UV filtresi olarak kullanılabilmesi için adının o listede geçmesi gerekir. Listede olmak ise etikete bir sayı yazma hakkı vermez. Ambalajın ön yüzündeki SPF 30 ya da 50+ ibaresi Ek VI’dan değil bambaşka bir metinler kümesinden gelir — ve o kümenin en çok atıf alan parçası, hukuken bağlayıcı olmayan bir tavsiye metnidir. Bu bölüm iki soruyu ayırır: bir sayı nasıl ölçülür, ve o sayıyı etikete yazma zorunluluğu nereden doğar.

SPF (GKF) bir orandır, bir süre değildir

Güneşten koruma faktörü — Türkçe mevzuatta GKF, uluslararası kullanımda SPF — zaman birimi değildir. Avrupa Komisyonunun 22 Eylül 2006 tarihli Tavsiyesi (2006/647/AT, Avrupa Birliği Resmî Gazetesi L 265/39, 26 Eylül 2006) 2. maddesinin (g) bendinde tanım şöyledir: güneşten koruyucu ürünle korunan cilt üzerindeki minimal eritemal dozun, aynı korunmasız cilt üzerindeki minimal eritemal doza oranı. Pay ile payda birer dozdur; sonuç boyutsuz bir katsayıdır. “SPF 30, otuz kat daha uzun süre dışarıda kalmak demektir” cümlesi bu tanımdan çıkmaz. Minimal eritemal doz aynı maddenin (f) bendinde “eritem etkili enerjinin miktarı” olarak tanımlanır.

Türkiye İlaç ve Tıbbî Cihaz Kurumunun Güneşten Koruyucu Kozmetik Ürünlere İlişkin Kılavuz (Sürüm 1.0) metni 4. maddesinin (d) bendinde aynı doza Avrupa metninde bulunmayan bir ölçüm penceresi ekler: “UV ışınına 16 ila 24 saat maruziyetten sonra”. Eritem ağırlıkla UVB bandının sonucudur; bantlar 2. maddenin (c) ve (d) bentlerinde verilir: UVB “290-320 nm”, UVA “320-400 nm”. Metnin 10 numaralı gerekçesindeki sonuç buradan çıkar: GKF yalnızca eriteme yol açan ışınımı ölçer, tek başına UVA tarafı hakkında hiçbir şey söylemez.

In vivo ile in vitro ayrımı

In vivo yöntem gönüllü insan derisinde çalışır: ürün belirli bir yüzey yoğunluğunda sürülür, artan UV dozları uygulanır, eritem eşiği korunan ve korunmayan alanlarda ayrı ayrı okunur. In vitro yöntem ürünü pürüzlü bir plakaya ince film hâlinde yayar ve plakanın dalga boyuna göre geçirgenliğini ölçer; sonuç bir soğurma eğrisidir. 2006/647/AT 9. maddesinde tercihini belirtir: koruma derecesi standardize edilmiş, tekrarlanabilir yöntemlerle ölçülmeli, foto bozunma hesaba katılmalı ve “Preference should be given to in vitro testing methods.” Kılavuz 6. maddesinin birinci fıkrasında aynı üç ögeyi aynı sırayla tekrarlar.

Tercihin nedeni 17 numaralı gerekçede yazılıdır ve teknik değil etiktir: in vivo yöntemler “etik kaygılar doğurur” (“as in vivo methods raise ethical concerns”). “Öncelik verilmelidir” bir yasak değildir; eşdeğer sonuç veren in vitro bir yöntem varsa onun seçilmesi istenir. “Foto bozunma” kaydı da sessizce önemlidir: bir filtre UV altında kimyasal olarak değişebilir, dolayısıyla ölçümün bu değişimi hesaba katması beklenir — ışık ve oksidasyon tarafı ayrı bir yazıda açıldı.

Hangi standartlar — ve bu yazının doğrulayamadığı kısım

2006/647/AT tek bir ISO numarası vermez; atıf yaptığı yöntemler 2006’da sektör protokolleriydi. Metin 16 numaralı gerekçesinde üçünü adıyla sayar: UVB için “International Sun Protection Factor Test Method (2006)”; UVA için Japon sektörünce uygulanan ve Fransız sağlık kurumu Afssaps tarafından değiştirilen kalıcı pigment koyulaştırma yöntemi; ve kritik dalga boyu testi. Aynı gerekçe bu yöntemlerin Avrupa Standardizasyon Komitesine (CEN) sunulduğunu söyler; 2 numaralı dipnot görevin kimliğini verir: “Mandate M/389, 12 July 2006”. ISO numaraları ise kılavuzun 6. maddesinin ikinci fıkrasındadır:

Bu üç satır kılavuz metninden okunarak aktarılmıştır. Numaraların ve yılların kılavuzda bu şekilde yazdığı doğrulandı; ancak standartların bugünkü geçerli baskısı doğrulanamadı, çünkü ISO’nun katalog sayfaları erişim denemelerinde bot denetimi ekranı ve HTTP 403 döndürdü. Yıllar bu nedenle “kılavuzun atıf yaptığı baskı” olarak okunmalıdır. Aynı nedenle, M/389 görevinden doğan Avrupa standartlarının ve 2006 sonrasının daha yeni in vitro yöntemlerinin numaraları bu yazıda verilmemektedir.

UVA tarafı, bire üç kuralı ve kritik dalga boyu

UVA koruma faktörü — uluslararası kullanımda UVA-PF — aynı mantıkta kurulmuş bir orandır, ama okunan uç nokta eritem değil pigment tepkisidir. 2. maddenin (h) bendi tanımı şöyle verir: korunan ciltte kalıcı pigment koyulaşması oluşturmak için gereken asgari UVA dozunun, aynı korunmasız cilt üzerinde asgari koyulaşma etkisini oluşturmak için gereken asgari UVA dozuna oranı. Asıl kural 10. maddededir:

Türkçesi: asgari koruma düzeyi, UVB tarafında 6 GKF; UVA tarafında GKF’nin üçte biri kadar UVA koruma faktörü; ve 370 nm kritik dalga boyudur. Her üç bentte de “herhangi bir in vitro yöntemle elde edilen eşdeğer koruma düzeyi” kaydı vardır. Üçte bir oranının gerekçesi 15 numaralı paragraftadır: bilimsel bulgular, kalıcı pigment koyulaştırma testinde ölçülen faktörün GKF testinde ölçülenin en az 1/3’ü olması hâlinde ciltte belirli biyolojik hasarın azaltılabildiğini göstermektedir. Kural ölçeklidir: etikete 30 yazan bir ürün için asgari UVA-PF 10, etikete 50 yazan bir ürün için yaklaşık 16,7.

Üçüncü eşik en az sezgisel olanıdır, çünkü bir miktar değil bir dağılım ölçüsüdür. 2. maddenin (e) bendindeki tanım şudur: 290 nm’den başlayan entegre optik yoğunluk eğrisi altındaki bölümün, 290 ile 400 nm arasındaki entegre bölümün %90’ına eşit olduğu dalga boyu. Sayı büyüdükçe soğurma UVA bandının derinine yayılmış olur; 370 nm eşiği bu nedenle “ne kadar çok soğuruyor” sorusunu değil “soğurma ne kadar geniş dağılmış” sorusunu yanıtlar ve yüksek bir GKF taşıyıp yine de dar bantlı bir eğriye sahip olan ürünü dışarıda bırakır. Aynı gerekçenin son cümlesi eşiğin kaynağını bir otorite ölçümüne değil mesleki kanaate bağlar: “dermatologists recommend a critical wavelength of at least 370 nm”.

Etiket kategorileri ve GKF aralıkları — tam tablo

Tablonun en çok gözden kaçan özelliği “ölçülen” ile “yazılan” sütunları arasındaki boşluktur. Etikete yazılabilecek sayılar yalnızca sekiz tanedir; ölçüm sonucu ise sürekli bir büyüklüktür. 30 ile 50 arasında hiçbir ara sayı listede yoktur, dolayısıyla ölçümü 45 çıkan bir ürün etikete “30” yazar. 15. madde ise sayının değil kategorinin öne çıkarılmasını ister: “The category of sunscreen products should be indicated on the label at least as prominently as the sun protection factor.” Kılavuz 7. maddesinde aynı hükmü bir adım ileri götürür: kategori etikette “en az güneşten koruma faktörü kadar, hatta daha belirgin bir şekilde” yazılmalıdır.

“50+” neden tek bir sayı değil

Üst sınırın neden bir tavan olarak kurulduğu 20 numaralı gerekçede açıklanır — metnin en çok sayı taşıyan yeri burasıdır. Gerekçe önce doğrusallık yanılgısını ayırır: koruma artışı yalnızca güneş yanığı bakımından doğrusaldır, yani 30 GKF’li bir ürün güneş yanığına karşı 15 GKF’li bir üründen iki kat daha iyi korur. Ardından soğurma yüzdelerini verir: 15 GKF’li bir ürün UVB ışınımının %93’ünü, 30 GKF’li bir ürün %97’sini soğurur. Katsayı ikiye katlanırken soğurulan oran dört puan artar. Sonuç açıktır: “sun protection factors above 50 do not substantially increase the protection from UV radiation”.

Buradan iki karar doğar. Birincisi, etikette görünen sayı kümesi küçültülebilir, çünkü bir basamaktan diğerine geçişte kazanılan koruma — özellikle üst bantta — ihmal edilebilir düzeydedir. İkincisi, 60 ve üzerindeki bütün ölçüm sonuçları tek bir ibarede toplanır. “50 +” bu nedenle “50’den fazla” anlamına gelen bir pazarlama ifadesi değil, tablonun son satırındaki bir bant adıdır; karşılığı metinde “60 ≤” olarak basılıdır. Ölçüm 61 de olsa 95 de olsa etikette aynı ibare görünür; 50’nin üzerinde bir sayı Tavsiyenin bant yapısında yoktur. Alt sınırda sektör metni daha keskindir: Cosmetics Europe’un — o tarihteki adıyla Colipa’nın — 24 Şubat 2009 tarihli 23 numaralı tavsiyesi, “Products with an SPF below SPF 6 should not be labelled as sun protection products.” der.

UVA logosu: metinlerde olmayan bir işaret

Daire içine alınmış “UVA” harfleri, Avrupa pazarındaki güneş ürünlerinin ambalajında en sık görülen işaretlerden biridir ve kaynağı sorulduğunda genellikle 2006/647/AT gösterilir. Tavsiyenin tam metni bu yazı için baştan sona okundu ve bu metinde böyle bir logo tarif edilmemektedir. Metinde geçen tek görsel öge 8. maddedeki “pictogram” sözcüğüdür ve logoyla ilgisizdir: uygulanması gereken miktarın gösterilmesine ilişkindir. 19 numaralı gerekçe UVA koruması için “yeknesak bir iddiaya” ihtiyaç duyulduğunu söyler, ama biçimini tanımlamaz. İşaretin tarifi sektör metnindedir:

Türkçesi: uygunluğun ambalaj üzerinde gösterilmesi, UVA harflerinin yalın bir daire biçimi içine basılmasıyla yapılmalıdır; logonun çapı GKF sayısının yüksekliğini aşmamalıdır. Dairenin içindeki üç harf, bir Tüzükten değil bir Komisyon Tavsiyesine uygunluğu göstermek üzere bir sektör birliğinin önerdiği işaretten gelir. Logo hiçbir hukuk metninde tanımlı değildir: bulunmaması bir etiket eksikliği doğurmaz, bulunması ise taşıdığı anlamın kanıtlanabilir olmasını gerektirir.

En önemli kayıt: 2006/647/AT bir Tavsiyedir, Tüzük değildir

Bu bölümdeki bütün eşiklerin kaynağı olan metin, türü itibariyle bağlayıcı değildir. Bunu metnin kendisi dört ayrı yerden gösterir.

Buna rağmen etiketteki GKF sayısı hukuken denetlenebilir bir ögedir. Bağ, Tavsiye üzerinden değil iddia hükmü üzerinden kurulur. (AT) 1223/2009 sayılı Tüzüğün 20. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:

Kip değişmiştir: “should” değil “shall not”. Ambalajdaki “SPF 30” bu maddenin lafzıyla bir “metin”, dairedeki “UVA” ise bir “figüratif işaret”tir; ürün o niteliği taşımıyorsa ihlal edilen şey Tavsiye değil Tüzüğün 20. maddesidir. İkinci halka, 20. maddenin ikinci fıkrası uyarınca çıkarılan (AB) 655/2013 sayılı Komisyon Tüzüğüdür (L 190/31, 11 Temmuz 2013); 2. maddesi, iddianın lafzının ortak kriterlere uygun olmasını ve ürün bilgi dosyasındaki, iddia edilen etkiyi kanıtlayan belgelerle tutarlı olmasını ister. Ekinin 3 numaralı başlığı “Evidential support”tur: iddialar yeterli ve doğrulanabilir kanıtla desteklenmelidir. Üçüncü halka dosyanın kendisidir: Tüzüğün 11. maddesinin ikinci fıkrasının (d) bendi içeriği sayarken “proof of the effect claimed for the cosmetic product” ifadesini ekler. Bir GKF sayısı tam olarak bu tanıma girer; ölçüm raporu dosyanın bir parçası hâline gelir.

Böylece ayrım netleşir. Eşiklerin içeriği — 6, üçte bir, 370 nm, sekiz sayı, dört kategori — bağlayıcı olmayan bir Tavsiyeden gelir; yaptırımı ise bağlayıcı bir Tüzüğün iddia hükmünden ve dosya yükümlülüğünden gelir. Tavsiye kendi başına bir ceza öngörmez; ama eşiklerine uymayan bir sayı etikete yazıldığında ortaya çıkan şey “ürünün sahip olmadığı bir niteliği ima eden bir metin” olur ve bağlayıcı hüküm o noktada devreye girer.

Türkiye tarafında aynı üç halka aynı sırayla kurulur: Kozmetik Yönetmeliğinin (Resmî Gazete 8/5/2023, 32184 mükerrer) 23. maddesi iddia hükmünü, 14. maddesinin ikinci fıkrasının (ç) bendi dosya yükümlülüğünü — “iddia edilen etkiye ilişkin kanıtı” — ve 28. maddesinin birinci fıkrasının (ğ) bendi yaptırımı taşır. Kılavuzun 2 numaralı tablosu, Avrupa tablosundaki “ölçülen güneşten koruma faktörü” sütununu içermiyor: etikete yazılacak sayı ile kategori eşleşmesi veriliyor, ölçüm sonucunun hangi aralığa düşmesi gerektiği yazılmıyor. Bu fark kılavuz metninden okundu; aralık sütununun neden alınmadığına dair bir gerekçe kılavuzda bulunmadı.

Avrupa Tavsiyesinin 11 numaralı gerekçesi ölçümün sınırını kendi diliyle yazar: UV ışınımının tamamını süzen bir ürün bulunmadığını, ve bugüne dek güneşten koruyucu ürün kullanımının melanom bakımından kesin bilimsel kanıt oluşturmadığını söyler. Bir etiket sayısı, standardize edilmiş bir protokol altında elde edilmiş bir orandır; o protokolün dışında ne olduğu protokolün söylediği şey değildir. Bu yazıda anlatılan sistemde bir GKF sayısı yalnızca üç eşiğin birlikte ölçüldüğü ve sonucun ürün bilgi dosyasına girdiği durumlarda etikete yazılabilir — dolayısıyla Ek VI’dan hiçbir UV filtresi içermeyen ve etiketinde GKF sayısı, kategori ibaresi ya da UVA işareti taşımayan bir ürün bu bölümün hiçbir eşiğinin muhatabı değildir; böyle bir ürün için herhangi bir ölçüm sonucu da bu yazıda paylaşılmamaktadır. Hangi iddiaların kurulmadığı “Neyi iddia etmiyoruz” bölümünde ele alınıyor.

Türkiye tarafı: hangi metin, hangi ek, hangi numara

Buraya kadar anlatılan her şey — pozitif liste mantığı, CI numarası, Ek IV’ün kolonları, Ek VI’nın UV filtresi tanımı — Avrupa Birliği metninden okundu. Türkiye’de satılan bir kozmetik ürün ise o tüzüğe değil, Türkiye’de yayımlanmış bir yönetmeliğe tabi. İkisi çok benziyor ama aynı değil, ve benzerliğin en aldatıcı yeri numaralar: Avrupa Birliği metnindeki madde numarasını Türkçe metne kopyalayan atıf neredeyse her zaman yanlış maddeye işaret eder.

Zincirin iki halkası

Kozmetik Kanunu, Kanun Numarası 5324. Metnin kendi künyesinden: Kabul Tarihi 24/3/2005, Yayımlandığı Resmî Gazete Tarih 30/3/2005, Sayı 25771. Sık karıştırılan bir ayrıntı: yönetmelik, dayanağını gösterirken Kanunun kabul tarihini yazıyor; yayım tarihi altı gün sonrası.

Kanunun 7 nci maddesi — başlığı doğrudan “Yönetmelik” — bütün ek sisteminin kaynağı:

Bütün konuyu belirleyen şey şu: Kanun ekleri saymıyor. Hangi boyar maddenin kullanılabileceğini, hangi UV filtresinin hangi koşulla durabileceğini Kanun yazmıyor; “bir yönetmelik ile düzenlenir” diyor. Yani Ek IV ve Ek VI’nın hukuki ağırlığı yönetmelik düzeyinde — bir eki değiştirmek için yönetmelik değiştirmek gerekiyor. Maddenin tam metni ayrıca “Sağlık Bakanlığı tarafından hazırlanarak” diyor; yürürlükteki yönetmeliği çıkaran kurum ise Türkiye İlaç ve Tıbbî Cihaz Kurumu, ve bu yetki yönetmeliğin dayanağına eklenen Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi maddelerinden geliyor.

Kozmetik Ürünler Yönetmeliği. Resmî Gazete künyesi, gazetenin kendi fihristinden doğrulandı: 8 Mayıs 2023 Pazartesi, Sayı 32184 (Mükerrer), Türkiye İlaç ve Tıbbî Cihaz Kurumundan. Yürürlük maddesi kısa: “Bu Yönetmelik yayımı tarihinden altı ay sonra yürürlüğe girer.” Yürürlük böylece 8 Kasım 2023’e düşüyor — bu tarih metinde yazılı değil, yayım tarihinden hesaplanıyor. Aynı yönetmelik 23/5/2005 tarihli ve 25823 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan eski Kozmetik Yönetmeliğini yürürlükten kaldırmış; geçiş hükmünün eski rejime tanıdığı 2 yıl çoktan dolmuş. Dayanağında 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu, 5324 sayılı Kanunun 7 nci maddesi ve 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 508 inci ve 796 ncı maddeleri sayılıyor.

Avrupa Birliği ile ilişkiyi kuran madde ayrı duruyor ve kelimesi kelimesine okunmaya değer:

“Dikkate alınarak hazırlanmıştır”, hukuken “aynıdır” demek değil; “otomatik olarak takip eder” demek de değil. Metin kaynağını açıkça gösteriyor ama kendisini kaynağa bağlamıyor. Bölümün sonundaki gecikme sorusunun kökü tam burada.

Eklerin numaralandırması: örtüşüyor, ama tam değil

Avrupa Birliği Tüzüğünün ekleri Annex I’den Annex X’a gidiyor. Türkiye yönetmeliğinin ekleri, metnin kendi içindeki atıflardan sayıldığında Ek I/A, Ek I/B ve Ek II–Ek IX:

Ek II ve Ek III’ün Türkçe başlıkları, aşağıda aktarılan 2024 değişikliğinden birebir doğrulandı; Ek IV, Ek V ve Ek VI’nın Türkçe ek başlıkları doğrulanamadı — nedeni bölümün sonunda. Sonuç olarak Ek II’den Ek VIII’e kadar numaralar örtüşüyor: Ek IV boyar maddelerin, Ek VI UV filtrelerinin pozitif listesi olarak her iki metinde aynı numarada. Kötü haber, örtüşmenin eklerde bitmesi.

Madde numaraları üç basamak kayıyor

Kırk maddenin başlıkları tek tek okunup Avrupa Birliği Tüzüğünün madde başlıklarıyla eşlendiğinde:

Kaymanın nedeni tamamen biçimsel. Türkiye metni, Avrupa Birliği metninde karşılığı olmayan iki maddeyle büyüyor: MADDE 3 “Dayanak” (bir tüzükte dayanak maddesi yoktur, giriş bölümünde yer alır) ve MADDE 7 “Sorumlu teknik eleman” (Türkiye’ye özgü bir yükümlülük). Bu eklemeler ortadaki esas maddelerin numarasını üç basamak öteliyor. Numaralar MADDE 33’te yeniden buluşuyor, çünkü Avrupa Birliği metninin Article 30, 31 ve 32’si Türkiye metninde karşılıksız kalıyor.

Pratik sonuç: “1223/2009 Article 14” yazan bir kaynaktan not alıp Türkçe dosyaya “Yönetmelik Madde 14” diye geçirirseniz yanlış maddeye atıf yapmış olursunuz — Madde 14, Türkiye metninde “Ürün bilgi dosyası”dır.

Harf sırası da kayıyor

Madde numarasından daha ince bir tuzak bent harflerinde. Avrupa Birliği metninin Article 14(1) bentleri: (a) yasaklı maddeler, (b) sınırlı maddeler, (c) renklendiriciler, (d) koruyucular, (e) UV filtreleri. Türkiye metninin MADDE 17(1) bentleri: (a) Ek II, (b) Ek III, (c) Boyar maddeler, (ç) Koruyucular, (d) UV-filtreleri. Sebep Türk alfabesi: “c” ile “d” arasında “ç” var. Yani Avrupa Birliği metninin (e) bendi, Türkiye metninde (d) bendidir — ve Türkiye metninin (d) bendi Avrupa Birliği metninin (d) bendi değildir.

Pozitif liste mantığının Türkçe metindeki tam karşılığı bu: liste dışında kalan yasak, listede olup koşula uymayan da yasak. Her iki bendin ikinci alt bendi ayrıca listedeki bir maddenin o amaçla kullanılmaması halini düzenliyor; amaç ölçütü ayrı bir bölümde açılıyor.

Terim farkı: “boyar madde” mi, “renklendirici” mi

Avrupa Birliği metni colorant diyor; Türkiye metni “boyar madde” diyor — Türkçe mevzuat dilinde “renklendirici” geçmiyor. İkisi aynı şeyi gösteriyor.

Avrupa Birliği metni aynı içeriği ters sırayla kuruyor: önce tanım, sonra “in addition, precursors of oxidative hair colorants shall be deemed colorants” diye ek cümle. Türkçe metin bu cümleyi başa alıp “de dahil olmak üzere” yapmış. Anlam aynı; ama Türkçe tanım Madde 4(1)’in (b) bendinde, Avrupa Birliği tanımı Article 2(1)’in (m) bendinde — tanımlar Türkçede yeniden alfabetik sıraya dizildiği için bent harfleri de eşleşmiyor. UV filtresi tanımı aynı kalıpta: “UV ışınlarını soğurmak, yansıtmak veya dağıtmak yoluyla yalnızca veya esasen cildi belirli UV ışınlarına karşı koruması amaçlanan maddeleri”.

Saç boyalarına ilişkin fıkrada yapı farkı var: Avrupa Birliği metni hükmü “Komisyonun Ek IV’ün kapsamını saç boyama ürünlerine genişletme kararına bağlı olarak” diye koşullu kuruyor ve kararın usulünü de yazıyor; Türkçe metin koşul cümlesini ve usul paragrafını almıyor, hükmü doğrudan veriyor ve kapsamı “saçların, kılların ve tüylerin boyanması” diye genişletiyor. Oksidatif saç boyası ara maddelerinin Ek IV’te neden görünmediği ayrı bir bölümde açılıyor.

Güncelleme mekanizması: duyuru mu, yönetmelik mi, otomatik mi

Avrupa Birliği Tüzüğünde eklerin değiştirilmesi için ayrı bir madde var — Article 31, başlığı “Amendment of the Annexes”. Özetle: insan sağlığı açısından olası bir risk varsa Komisyon, SCCS’e danıştıktan sonra Annex II–VI’yı değiştirebilir; teknik ve bilimsel gelişmeye uyarlamak için de Annex III–VI ile VIII’i. Buna bir komite usulü eşlik ediyor; bu yüzden Avrupa Birliği tarafında ek değişiklikleri art arda gelen Komisyon tüzükleri biçiminde yayımlanıyor.

Türkiye yönetmeliğinde bu maddenin karşılığı yok. Kırk maddenin başlıkları baştan sona okundu; eklerin genel olarak değiştirilmesini düzenleyen bir madde bulunmuyor. Eklere dokunan iki hüküm var, ikisi de belirli bir konuya gömülü:

Ortak ifadeye dikkat: “Komisyon kararını dikkate alarak”. Ne “uygular”, ne “Komisyon kararının yürürlük tarihinde geçerli olur”. Ayrıca bu hükümler Ek IV ile Ek VI’yı adıyla saymıyor; Madde 19(8) açıkça yalnızca Ek II ve Ek III’ten söz ediyor.

2024’te yönetmeliğe eklenen bir madde daha var, başlığı “Kılavuzlar”: “Bu Yönetmeliğin uygulanmasını göstermek amacıyla Kurumca gerekli kılavuzlar yayımlanır.” Metnin kendi ifadesiyle bu kılavuzların işi uygulamayı göstermek, eki değiştirmek değil. Aynı mantık içindekiler listesinde kullanılan ortak ad sistemi için de kurulmuş: yönetmelik, Kurumun INCI’yi — Uluslararası Kozmetik Bileşenlerinin Adlandırılması — dikkate alarak bir sözlük yayımladığını söyledikten sonra ekliyor: “Bu sözlük kozmetik ürünlerde kullanımına izin verilen bileşenler listesi olarak değerlendirilmez.” Sözlük pozitif liste değil; pozitif liste eklerde duruyor.

Ekler fiilen nasıl değişti? Ölçülen tek örnek, Resmî Gazete’nin kendi fihristinden doğrulanan 5 Mart 2024 tarihli ve 32480 sayılı “Kozmetik Ürünler Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik”. Ekleri değiştiren iki maddesi satır numarası vererek çalışıyor:

Üç sonuç çıkıyor. Birincisi: Türkiye’de bir eki değiştirmenin yolu, Resmî Gazete’de yayımlanan bir değişiklik yönetmeliği — duyuru değil, kılavuz değil, otomatik devralma değil. İkincisi: değişiklik satır satır, numara vererek yapılıyor; ekler sabit satır numaralı tablolar olarak kurgulanmış. Üçüncüsü, ve bu bölümün asıl bulgusu: bu değişiklik Ek II ve Ek III’e dokundu; Ek IV’e ve Ek VI’ya dokunmadı.

“Avrupa Birliği’nde değişen her şey Türkiye’de otomatik değişmez”

Bu cümleyi yumuşatmanın da abartmanın da yolu yok. Ölçülen şey şu: iki metin arasında bir devralma mekanizması metinde kurulmamış, ve ekleri değiştirdiği doğrulanan tek ulusal işlem Ek IV ile Ek VI’ya hiç dokunmamış. Bundan “Türkiye ekleri hiç güncellemiyor” sonucu çıkmaz; çıkan sonuç, güncellemenin ayrı bir ulusal işlem gerektirdiği ve bunun Resmî Gazete’den izlenmesi gerektiği. Okurun bilmesi gereken üç ölçüm var — üçü de bu yazı için yapıldı, üçü de sıkıntılı:

Aynı dürüstlük bu yazı için de geçerli: buradaki madde numaraları metin fiilen okunduğu için verildi. Okunamayan hiçbir yerden madde numarası üretilmedi, ve okunamayan yerler yukarıda tek tek yazıldı.

Sınırın öteki tarafı: 2 Temmuz 2026 yönetmeliği

Son bir halka uçucu yağ konuşan herkesi ilgilendiriyor. 2 Temmuz 2026 tarihli ve 33298 sayılı Resmî Gazete’de “Aromaterapötik Ürünler Hakkında Yönetmelik” yayımlandı — tarih ve sayı, Resmî Gazete’nin o güne ait fihristinden doğrulandı. Bu yönetmelik uçucu yağ içeren bir ürünü ruhsat ve satış yeri rejimine bağlayan ayrı bir düzen kuruyor ve kozmetik ürün olarak sınıflandırılan ürünleri kapsamı dışında bırakıyor. Yani bir ürün ya kozmetik ürün rejiminde ve bu yazıda anlatılan Ek IV / Ek VI mantığına tabi, ya da aromaterapötik ürün rejiminde ve bambaşka bir dosya düzenine tabi; aynı ürün ikisinde birden olamıyor.

Bu hükmün madde numarası burada verilmedi. Sebebi açık: Resmî Gazete’nin o sayısına ait PDF’in metin katmanı okunabilir değil — 45 sayfalık dosyadan metin çıkarma denemesi Türkçe değil, bozuk kontrol karakterleri döndürdü; ve okunan ikincil kaynaklar bu hükmün hangi maddede durduğu konusunda birbiriyle uyuşmuyor. Kapsam dışı bırakma olgusu birden fazla kaynakta aynı; madde numarası birincil metinden teyit edilemediği için yazılmadı. Yönetmeliğin tanımları ve ruhsat hükümleri 2 Temmuz 2026 Aromaterapötik Ürünler Yönetmeliği yazısında ayrıca açıldı.

Özetle: ekler aynı numarada, maddeler değil; güncelleme otomatik değil, Resmî Gazete’den geçiyor; ve bu yazının konusu olan iki ek, doğrulanabilen tek ulusal ek değişikliğinde hiç açılmamış. Bundan sonraki bölüm pozitif liste mantığının en sık yanlış anlaşıldığı yere geçiyor: bir üründe renk var ama boyar madde yok olabilir mi — ve bu ayrımı hangi ölçüt kuruyor.

Renk var ama renklendirici yok

Bir ürün renkli olabilir ve içindekiler listesinde tek bir CI numarası bulunmayabilir. Bu bir eksiklik ya da gizleme değil, tanımın kendisinden çıkan bir sonuçtur. Kozmetik mevzuatında renklendirici, renkli olan madde değil, renklendirmek amacıyla konan maddedir. Kaynak, 1223/2009 sayılı Avrupa Birliği Kozmetik Tüzüğü’nün tanımlar maddesidir:

Tanımın içinde birlikte çalışan üç süzgeç var: amaç (“münhasıran veya esas olarak renklendirmek üzere amaçlanan”), hedef (ürünün kendisi ya da vücut) ve mekanizma (görünür ışığın soğurulması veya yansıtılması). Bir madde bu süzgeçlerden birini geçemiyorsa, gözle görülür bir renk veriyor olsa dahi renklendirici değildir. Son cümledeki ekleme ise tanımı bilinçli olarak zorlar: oksidatif saç renklendiricilerinin öncüleri şişede renkli olmadıkları hâlde renklendirici sayılır.

Ölçüt iki yönlü çalışır

Madde 14(1)(c)’nin birinci bendi beklenen kuralı koyar: renklendirici kullanılacaksa Ek IV’teki pozitif listede bulunacaktır. İkinci bent ise ölçütü ters yönden kurar:

Aynı kalıp Ek V (koruyucular) ve Ek VI (UV filtreleri) için de kurulmuştur. Aynı maddenin aynı üründeki aynı miktarı, niçin konduğuna göre farklı bir ekin yönetimine girebilir.

Mekanizma süzgeci: soğurma ve yansıtma

Üçüncü süzgeci Tüzük gerekçe bölümünde ayrıca açıklığa kavuşturur. 27 numaralı gerekçe bendi:

Fotolüminesans, girişim (sedefli etkilerin fiziği) ve kimyasal tepkime dışarıda bırakılır. Yani Ek IV “renk veren her şeyin listesi” değil, belirli bir mekanizmayla renk verenlerin listesidir. Buradan “serbesttir” sonucu çıkmaz: madde 3’ün genel güvenlik yükümlülüğü ile Ek II ve Ek III her durumda işler.

Gerekçe bendleri bağlayıcı hüküm metni değildir, yorum amacıyla okunur; bu çıkarım bendin lafzına dayanıyor, ayrıca bir düzenleyici kararla teyit edilmedi.

Uçucu yağların kendi rengi

Amaç ölçütünün en somut örneği uçucu yağlardır. Bir uçucu yağ formüle kokusu ya da bileşen profili için konur; rengi beraberinde gelir — ve bazı yağlarda bu renk o kadar belirgindir ki farmakopeler onu bir kalite ölçütü olarak ölçer.

En net vaka mavi papatyadır. Avrupa İlaç Ajansı’nın Matricaria recutita değerlendirme raporu (EMA/HMPC/55837/2011, 7 Temmuz 2015), Avrupa Farmakopesi’nin Matricariae aetheroleum monografını (Ph. Eur. 01/2008:1836) aktarırken yağı doğrudan rengiyle tanımlar: “Blue essential oil obtained by steam distillation…”. Aynı rapor, papatya çiçeği monografının (Ph. Eur. 01/2008:0404) içerik şartını “blue essential oil: minimum 4 ml/kg (dried drug)”, sıvı ekstrakt monografının (01/2008:1544) şartını ise “minimum 0,30 % of blue residual oil” olarak verir. Ölçülen miktar “uçucu yağ” değil, “mavi uçucu yağ”dır — renk, ölçüm biriminin içine girmiştir. Buna karşın yağ renklendirici değildir, çünkü formüle rengi için konmaz.

Rengin kaynağı da aynı raporda yazılıdır: ana bileşenler arasında “proazulenes like matricin and matricarin, which are at least partially converted during steam distillation into azulenes like chamazulene” sayılır: kamazulen bitkide hazır beklemez, renksiz bir öncü olan matrisin buhar distilasyonunun sıcaklığında kısmen azulenlere dönüşür. Uçucu yağın bileşiminde azulenler “azulenes (2-18 %), especially chamazulene” olarak verilir. Mavi renk, bitkinin değil yöntemin ürünüdür.

Bir çalışma (Gabbanini, Neba, Matera, Valgimigli; Molecules 2024, 29(11), 2604; doi 10.3390/molecules29112604) kamazuleni “intensely blue molecule” olarak tanımlar ve kozmetikte “natural coloring agent” olarak da kullanıldığını kaydeder. Amaç ölçütünün bıçak sırtı burasıdır: kamazulen, koku için gelen bir yağın parçası olarak girerse renklendirici değildir; ayrıştırılıp ürünü mavileştirmek için konursa üç süzgeci de geçer ve madde 14(1)(c)(i) işler. Aynı molekül, aynı miktarda, iki farklı hukuki rejim.

(AT) 1223/2009 sayılı Tüzüğün özgün metninde (OJ L 342, 22.12.2009) “azulene” dizgisi hiç geçmiyor. 1 Mayıs 2026 tarihli konsolide metnin Ek IV tablosu bu yazı için satır satır okundu; o tabloda da azulen kökenli bir giriş bulunmuyor. Bu nedenle kamazulenin Ek IV kapsamına girdiğine dair bir iddia kurulmadı.

Narenciye kabuğu yağları: yöntem rengi belirliyor

İkinci vakada renk, distilasyonun ürettiği bir molekülden değil, kabuktan beraber gelen pigmentlerden kaynaklanır. Cosmetic Ingredient Review’un değerlendirme taslağı (Safety Assessment of Citrus-Derived Ingredients as Used in Cosmetics, 3 Aralık 2013) her yağ için ayrı bir renk satırı verir:

Son iki satır bir ders: aynı kabuktan distilasyonla alınan yağ neredeyse renksiz, soğuk sıkımla alınan yağ yoğun turuncudur. Fark, pigmentlerin uçucu olmamasıdır — distilasyonda kazanda kalırlar, mekanik sıkımda yağa geçerler. Aynı belgenin portakal kabuğu mumu bileşim tablosu, yüzde cinsinden verilen bileşenler arasında karotenoitleri 0,5–2 aralığında gösterir; ardından gelen tablo “color compounds (carotenoids)” başlığı altında fitoen, fitofluen, karotenler ve likopeni sıralar. Klorofil-a ve klorofil-b de kayıtlıdır, ancak miktar kolonu “NS” olduğu için bergamotun yeşiline klorofilin katkısına dair bir sayı yazılamıyor. Sonuç: soğuk sıkım bir narenciye yağı, tek bir CI numarası görünmeksizin bir ürüne belirgin bir ton verebilir — renk ayrı bir satır olarak görünmez, çünkü ayrı bir madde olarak konmamıştır.

Bergamot ve furanokumarinler: sınır tam olarak nerede yazılı?

Bergamotta iki ayrı konu sürekli birbirine karışır: renk ve furanokumarinler. Furanokumarin sınırları renk nedeniyle değil, ışıkla etkileşen toksikolojik bir özellik nedeniyle konmuştur; bir ürünün bergamot yüzünden yeşile çalması furanokumarin sınırı hakkında hiçbir şey söylemez. Hüküm metni olan tek kayıt Ek II’nin 358 numaralı girişidir:

Girişin birinci yarısı bir muafiyet kurar: “kullanılan doğal esanslardaki normal içerik hariç”. Furanokumarinler yasaklı maddeler listesinde yer alır, ama bir doğal esansın içinde doğal oranında bulunması bu yasağın kapsamında değildir — Tüzük burada bilinçli olarak konan ile beraberinde gelen ayrımını yapar. Aynı kalıp 357 (koniferil alkol benzoatları) ve 360 (safrol) numaralı girişlerde de tekrarlanır; safrol girişi ayrıca bitmiş üründe 100 ppm, diş ve ağız bakım ürünlerinde 50 ppm üst sınırı verir. İkinci yarı ise sayısal sınırı yalnızca iki ürün sınıfı için koyar: güneşten koruma ve bronzlaştırıcı ürünlerde 1 mg/kg. Başka ürünler için Ek II sayısal bir sınır vermez.

Bundan sonrası hüküm değil görüştür. Avrupa Komisyonu Tüketici Ürünleri Bilimsel Komitesi’nin görüşü (SCCP/0942/05, 13 Aralık 2005), 358 numaralı girişin 10 Temmuz 1995 tarihli 95/34/AT sayılı Direktifle getirildiğini ve SCCNFP/0392/00 görüşünde bergamotun da aralarında olduğu on bir uçucu yağın, bitmiş üründe toplam furanokumarin benzeri madde derişimi 1 ppm’i geçmemek koşuluyla kullanılabilir sayıldığını kaydeder. Kendi sonucu ise sınırı ürün sınıfından bağımsızlaştırır: 1 ppm’i aşan derişimler herhangi bir bitmiş kozmetik üründe endişe konusudur. Bu bir komite görüşüdür; Ek II metnine bu genişlikte yansımamıştır.

Üçüncü kayıt sektör standardıdır. Uluslararası Koku Birliği’nin 49. değişiklikle yayımlanan standardı (IFRA Standard — Citrus oils and other furocoumarins containing essential oils, 2020), bergapten (5-metoksipsoralen) içeriği ölçülmüş bileşikler için şunu söyler: “the total level of Bergapten in the consumer products should not exceed 0.0015% (15 ppm)”. Standart, üst sınırın yalnızca ultraviyole ışığa maruz kalan deri uygulamaları için geçerli olduğunu belirtir.

Dolaşımda sık görülen “7 ppm” sayısı doğrulanamadı: okunan Ek II giriş 358 metninde, SCCP/0942/05 görüşünün tam metninde ve IFRA 49. değişiklik standardının tam metninde böyle bir değer geçmiyor. Üç kaydın ortak noktası ise şudur — hiçbiri bir renk kuralı değildir ve hiçbiri Ek IV ile ilgili değildir.

Renk değişimi bir renklendirici sorusu değil, oksidasyon göstergesidir

Rengin bir işlevi daha vardır: bir uçucu yağın zaman içinde değiştiğini gösterir. Anılan Molecules 2024 çalışması bunu kontrollü koşullarda ölçmüştür. Kamazulen çözeltisi ultraviyole-A bandında 70 mW/cm² ışınıma bırakıldığında 3 saat sonunda koyu maviden yeşile geçmiş, 6 saat sonunda sarıya solmuştur. Aynı kamazulen karanlıkta 50 gün boyunca 4 °C, oda sıcaklığı ve 50 °C’de tutulduğunda derişimini korumuştur — tek başına ısı kayıp üretmemiştir. Buna karşılık hava bulunduğunda bozunma hızlanmış, havası alınmış örneklerde ihmal edilebilir düzeye inmiştir; çalışma bunu foto-oksidatif bir mekanizmaya bağlar.

Pratik okuma şudur: renk kayması çoğunlukla ışık ve oksijen sinyalidir, tek başına sıcaklık sinyali değildir — opak ambalaj tartışmasının neden boş bir estetik tercihi olmadığı da buradan çıkar. Konunun oksidasyon ve raf ömrü tarafı uçucu yağlarda oksidasyon ve raf ömrü ile kozmetik ambalajı ve malzeme uyumu yazılarında ele alınıyor. Yine de renk kayması bir göstergedir, bir ölçüm değildir: rengi değişmemiş bir yağ da oksitlenmiş olabilir.

Mentol kristali: renk katkısı sıfır olan baskın bileşen

Tersi uçta mentol vardır: bir formülde kokusuyla hemen fark edilir, renge katkısı ise yoktur. Gıda ve Tarım Örgütü ile Dünya Sağlık Örgütü’nün ortak uzman komitesinin aroma maddesi spesifikasyonu mentolü “colourless, hexagonal crystals, usually needle-like; fused masses or crystalline powder” olarak tanımlar — renksiz, altıgen, çoğunlukla iğne biçimli kristaller. Buradan önemli bir düzeltme çıkar: bir ürünün renksiz olması içinde “bir şey olmadığı”, renkli olması da “boya katıldığı” anlamına gelmez. Renk ile bileşen yoğunluğu arasında yönlü bir ilişki yoktur.

Rengi kaynağından okunamayan yağlar

Her renkli yağın rengi aynı titizlikle kaynaklandırılamıyor. Patchouli için kurumsal bir kayıt var: Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi’nin Pogostemon cablin uçucu yağı değerlendirmesi (EFSA Journal 2025, doi 10.2903/j.efsa.2025.9357) yağı “a yellow to reddish brown liquid with a characteristic leafy and humic odour” olarak tanımlıyor; rengi hangi bileşenin verdiği ise yazılı değil. Vetiver kök yağının koyu, amber–kahve bir viskoz sıvı olduğu ticari tanımlarda yaygın geçmesine karşın bu birincil bir metinden teyit edilemedi: ilgili standart (ISO 4716) ödeme duvarının arkasında.

Doğrulanamayan kalemler açıkça bırakıldı: “7 ppm” değeri, vetiver yağının birincil kaynaklı renk tanımı ve Cosmetic Ingredient Review tablosunda limon için verilen “EO: 11-28” karotenoit satırındaki “EO” kısaltması — anahtarı okunan nüshada bulunamadığı için bu sayı kullanılmadı.

Özet: listede olmayan renk

İçindekiler listesinde CI numarası bulunmaması, ürünün renksiz olduğunu göstermez. Üç ayrı yoldan renk gelebilir ve hiçbiri listede ayrı bir satır üretmez: bildirilen bir bileşenin kendi rengi, üretim yönteminin ürettiği renk ve zamanla oluşan renk. Üçünde de amaç ölçütü aynı sonucu verir: renk vardır, renklendirici yoktur. Çünkü içindekiler listesi, üründe ne olduğunu değil, üretici tarafından ne konduğunu bildirir — kozmetik etiketinin nasıl okunacağını anlatan yazının temel savı budur. Renklendiricilerin listedeki yeri ve “may contain” kuralı ayrı bir bölümde ele alınıyor.

Bu bölümde Breva ürünlerine ait hiçbir ölçüm, test sonucu ya da renk değeri paylaşılmadı; anlatılan şey mevzuatın tanım mantığıdır. Beş formülün hangi yağları içerdiği ayrı bir yazıda listelenmiştir; bu yazı o listeye dair bir kalite ya da üstünlük iddiası kurmaz.

Bu çerçeve susuz bir stick formatına nasıl oturur

Buraya kadar anlatılanlar bir sistemin iç mantığıydı: yasaklı maddeler bir ekte, koşullu maddeler başka bir ekte, renklendiriciler ve UV filtreleri ise pozitif liste denen üçüncü bir mantıkta — yani “listede olmayan kullanılamaz” kuralıyla. Bu bölümün işi o mantığı somut bir ürün biçimine oturtmak: susuz, yani içinde su bulunmayan, yağ bazlı ve ciltte kullanım amacı taşımayan bir stick formatına.

Bu oturtma işlemi bir beyan değildir. Aşağıda kurulan her cümle, çerçevenin neyi beklediğine dair bir çıkarımdır; herhangi bir ürünün içinde ne olduğuna dair bir bildirim değildir. “Mevzuat şöyle diyor” ile “bizim ürünümüz şöyledir” arasındaki mesafe, kozmetik iletişiminde en sık kapatılan mesafedir.

Önce sınır: bu bölüm ne yapar, ne yapmaz

Bir ürünün hangi mevzuatın kapsamına girdiği, bu yazının konusu olan ekler sisteminden ayrı bir sorudur. Kozmetik Ürünler Yönetmeliği’nin kapsam maddesi bu sınırı kendi diliyle çiziyor: MADDE 2’nin ikinci fıkrası, yönetmeliğin “4 üncü maddenin birinci fıkrasının (ö) bendinde belirtilen amaçlar doğrultusunda yutulması, solunması, enjekte edilmesi veya insan vücudunun içine yerleştirilmesi amaçlanan madde veya karışımları” kapsamadığını söylüyor. Buradaki belirleyici ifade “belirtilen amaçlar doğrultusunda” kaydıdır — kapsam dışına çıkaran şey uygulama biçiminin kendisi değil, o biçimin kozmetik tanımındaki amaçlara bağlanıp bağlanmadığıdır. Bu ayrımın ayrıntısı ve aromaterapötik ürünler düzenlemesiyle ilişkisi ayrı bir yazıda ele alındı; burada yalnızca sınırın varlığı kaydedilmektedir.

Susuz ve yağ bazlı bir formülde renklendiriciye teknik gerek var mı

Önceki bölümlerde kurulan en işe yarar ayrım şuydu: renklendirici, rengiyle değil amacıyla tanımlanır. Yönetmeliğin MADDE 4’ünde “boyar maddeler” — yönetmeliğin kendi terimi bu; bu yazıda okunabilirlik için “renklendirici” kullanılıyor — şöyle tanımlanıyor: “Okside edici saç boyalarının öncül maddeleri de dahil olmak üzere, görünür ışığı soğurmak veya yansıtmak suretiyle yalnızca veya esasen bir kozmetik ürünü, vücudun tamamını veya belirli kısımlarını renklendirmesi amaçlanan maddeleri”. Avrupa Birliği’nin (AT) 1223/2009 sayılı Tüzüğü’nün 2(1)(m) maddesi aynı tanımı kurar.

Tanımın yükünü taşıyan iki ifade var: “yalnızca veya esasen” ve “renklendirmesi amaçlanan”. Yani bir maddenin renklendirici sayılması için renkli olması yetmez; o maddenin formüle renk vermek için konmuş olması gerekir. Bu amaç ölçütünün nasıl işlediği, renk taşıyan ama renklendirici olmayan maddeler ve karar ağacı ayrı bir bölümde açıldı. Buradaki soru daha dar: susuz, yağ bazlı bir formülde renklendiriciye teknik olarak ihtiyaç doğar mı?

Renklendirici kozmetikte üç tipik iş için formüle girer: ürünün kullanıcıya bıraktığı rengi üretmek (ruj, far, oje gibi dekoratif ürünlerde rengin kendisi üründür), ürünün görünümünü parti parti aynı tutmak, ve ambalajda görülen rengi içerikle tutarlı kılmak. Bu üç işin hiçbiri, rengi zaten ham maddelerinden gelen bir yağ karışımında zorunlu değildir.

Burada analitik bir nokta var, ampirik bir iddia değil: bir yağ karışımının rengi, o karışımı oluşturan yağların kendi rengidir — formüle ayrıca eklenmiş bir maddenin değil. Dolayısıyla böyle bir formülde renk vardır ama renklendirme amacı yoktur. Yönetmeliğin kelimeleriyle: “yalnızca veya esasen renklendirmesi amaçlanan” bir madde bulunmadığında, renklendiricilere ait pozitif liste devreye girmez.

Bunun etiket tarafındaki karşılığı şudur: bu yazıda anlatılan çerçeveye göre, renklendirici eklenmemiş bir formülde içindekiler listesinde CI numarası beklenmez. Beklenmez — çünkü beyan edilecek bir renklendirici yoktur. MADDE 22’nin birinci fıkrasının (ı) bendi, renklendiricilerin listelenme biçimini düzenlerken “Uygulanabildiği hallerde, Renk İndeksi (CI) kullanılır” diyor; uygulanacak bir renklendirici yoksa uygulanacak bir CI numarası da yoktur.

Tablonun son satırı, çerçevenin sessiz bedelidir: renklendirici eklenmemiş bir formülde ham maddeden gelen renk dalgalanması maskelenmez. Bu bir üstünlük ya da eksiklik beyanı değil, iki tercihin farklı sonucudur.

Ek VI anlamında UV filtresine yer var mı

UV filtresi tanımı, renklendirici tanımıyla aynı dilbilgisine sahip ama nesnesi başkadır. MADDE 4’ün ilgili bendi UV filtrelerini şöyle tanımlıyor: “UV ışınlarını soğurmak, yansıtmak veya dağıtmak yoluyla yalnızca veya esasen cildi belirli UV ışınlarına karşı koruması amaçlanan maddeleri”. AB Tüzüğü’nün 2(1)(n) maddesi aynı tanımı “intended to protect the skin” ifadesiyle kurar.

Tanımın nesnesi cilttir. Ek VI’nın pozitif listesi, cildi UV ışınından korumak amacıyla formüle konan maddeleri düzenler. Ciltte kullanım amacı taşımayan bir üründe bu amaç kurulmaz; amaç kurulmadığında Ek VI’nın düzenlediği işlev de ortaya çıkmaz. Yani bu yazıda anlatılan çerçeveye göre, ciltte kullanım amacı taşımayan bir formülde Ek VI anlamında bir UV filtresi beklenmez — ve içindekiler listesinde Ek VI girişine ait bir ad beklenmez.

Burada atlanmaması gereken bir ince nokta var. Bir maddenin Ek VI’da listelenmiş olması, o maddenin başka amaçlarla serbestçe kullanılabileceği anlamına gelmez. MADDE 17’nin birinci fıkrası, UV filtreleri başlığı altında iki ayrı yasak kurar: ekte listelenmeyen ya da listelenip koşullarına uyulmadan kullanılan UV filtreleri; ve ayrıca “Ek VI’da listelenen ancak UV filtresi olarak kullanılmaları amaçlanmayan ve aynı ekte belirtilen koşullara uygun olarak kullanılmayan maddeleri”. AB Tüzüğü’nün 14(1)(e) maddesi aynı ikili yapıyı taşır. Yani ek, maddeyi amacından bağımsız olarak da takip eder — “UV filtresi olarak koymadım” demek, ekteki koşulları askıya almaz. Aynı ikili yapı, MADDE 17’nin boyar maddeler bendinde birebir tekrarlanır.

Işık koruması formülden değil ambalajdan gelir

“UV filtresi yok” cümlesi, dikkat edilmezse yanlış bir boşluk hissi bırakır: ürünün içeriğine ulaşan ışıkla ilgili hiçbir şey yapılmıyor mu? Bu sorunun cevabı formülde değil, kaptadır.

Çerçeve açısından ayrım nettir. Ek VI, cildi korumak amacıyla formüle konan maddeleri düzenler. İçeriğin kendisini ışıktan korumak ise bambaşka bir iştir ve pozitif liste mantığıyla değil, ambalaj seçimiyle çözülür: kabın malzemesi, duvar kalınlığı, opak olup olmadığı, kapağın geçirgenliği. Bu yazıda anlatılan çerçevede, içeriğe ulaşan ışığı azaltma işi formülasyonun değil kabın işidir. Ambalaj malzemesinin ışık geçirgenliği ve içerikle uyumu ambalaj yazısında; ışığın ve oksijenin yağ bileşimi üzerindeki etkisi ile raf ömrü ilişkisi oksidasyon yazısında ele alındı.

Bir maddenin formülü korumak amacıyla kullanılması ile cildi korumak amacıyla kullanılması arasındaki ayrım, bu yazının UV filtresi bölümünde açıldı. Burada yalnızca stick tarafındaki sonuç kaydediliyor: ciltte kullanım amacı olmayan bir üründe Ek VI’nın amacı kurulmadığı için, ışık sorusu tümüyle ambalaj tarafına geçer. Herhangi bir kabın bu işi ne ölçüde yaptığı ambalaj bazında ölçülerek gösterilecek bir konudur ve bu yazıda hiçbir kaba ait ölçüm paylaşılmamaktadır.

Listede CI numarası yoksa bu ne demektir — ve ne demek değildir

Bu bölümün en çok yanlış okunan noktası burasıdır, bu yüzden iki yönü ayrı ayrı yazmak gerekiyor.

Bu listenin en sert maddesi ikincisidir ve altını çizmek gerekiyor: içindekiler listesinde CI numarasının bulunmaması bir kalite göstergesi değildir. Bir etiketin ne söylediği, ürünün nasıl üretildiğine, hangi ham maddeyle çalışıldığına, mikrobiyolojik tarafın nasıl kurulduğuna ya da oksidasyon tarafının nasıl yönetildiğine dair hiçbir şey söylemez. Bunlar ayrı sorulardır ve ayrı kanıtlarla cevaplanır — koruyucu sistem yazısında bu kanıtların nasıl kurulduğu ayrıca ele alındı.

Aynı uyarı simetriktir. Bu bölümde renklendirici ve UV filtresi tarafına dair kurulan hiçbir çerçeve cümlesi, Breva ürünlerinin kalitesine ilişkin bir beyan değildir; bu yazıda Breva ürünlerine ait hiçbir ölçüm, test sonucu veya analiz değeri paylaşılmamaktadır. Okurun bir ürüne yöneltmesi gereken sorular — hangi ham madde, hangi kap, hangi dosya, hangi ölçüm — bu yazıda anlatılan çerçeve içindeki her ürün için, Breva dahil, aynı biçimde geçerlidir.

Okur ne yapar: kendi ürününün etiketindeki listeyi okumak

Bu bölümün pratik çıktısı tek bir eylemdir: elindeki ürünün etiketindeki içindekiler listesini — yönetmeliğin kendi terimiyle “ürün bileşenleri listesi”, uluslararası kullanımda INCI listesi, yani International Nomenclature of Cosmetic Ingredients adlandırmasıyla yazılmış liste — baştan sona okumak. Bu yazıda anlatılan çerçeve, o listeyi okumanın yerine geçmez; yalnızca listede ne arayacağını söyler.

İçindekiler listesini okumanın genel yöntemi, zorunlu bilgiler ve semboller etiket okuma yazısında anlatıldı. Susuz, yağ bazlı bir stick formatında listenin hangi yağ adlarından kurulduğu ise içindekiler yazısında ele alınmıştı; bu bölüm o listeye yeni bir bilgi eklemiyor.

Sonraki bölüm, renklendiricinin içindekiler listesinde tam olarak nerede durduğunu, “içerebilir” ve “+/-” kuralının nasıl işlediğini ve bir ruj listesinin neden bu kadar uzun olduğunu birincil metinden açıyor.

Bu bölümde kullanılan birincil metinler: Kozmetik Ürünler Yönetmeliği (8 Mayıs 2023 tarihli ve 32184 mükerrer sayılı Resmî Gazete) MADDE 2(2), MADDE 4(1) tanımlar, MADDE 17(1) ve MADDE 22(1) bentleri; Avrupa Parlamentosu ve Konseyi’nin kozmetik ürünlere dair (AT) 1223/2009 sayılı Tüzüğü, madde 2(1)(m), 2(1)(n), madde 14(1) ve madde 19(1)(g). Alıntılar ilgili maddelerin kendi metninden aktarılmıştır. Bu bölümde hiçbir ürüne ait ölçüm, test sonucu veya analiz değeri kullanılmamıştır.

Renklendirici etikette nerede durur

Buraya kadarki bölümler bir maddenin hangi ekin kapsamına girdiğini, Ek IV’ün bir pozitif liste olarak nasıl kurulduğunu ve CI numarasının ne işe yaradığını ele aldı. Geriye okurun elinde tutabileceği tek şey kaldı: ambalajın arkasındaki küçük punto listesi. O listeye bakan biri, renklendiricinin orada neden en sonda durduğunu ve +/- işaretinin ne anlama geldiğini mevzuatın lafzından okuyabilir.

Önce terim: bu yazı boyunca listenin adı içindekiler listesi olarak kullanılıyor; Türkiye Kozmetik Ürünler Yönetmeliği buna “ürün bileşenleri listesi” diyor. Çok duyulan INCI kısaltması (International Nomenclature of Cosmetic Ingredients — Uluslararası Kozmetik Bileşen Adlandırması) ise mevzuatın listeyi tanımlarken kullandığı terim değildir; mevzuat “ortak bileşen adı” der ve INCI’yi yalnızca dikkate alınan adlandırmalardan biri olarak anar.

Madde 19(1)(g)’nin beş paragrafı

AB tarafında etiket kuralı 1223/2009 sayılı Tüzüğün 19. maddesidir. Birinci fıkranın (g) bendi tek bir cümle değil, beş paragraftan oluşan bir bloktur: listenin kendisi, “bileşen” tanımı, parfüm toplulaştırması, ağırlık sırası, nano ve en sonda renklendiriciler. Açılış cümlesi:

Türkiye tarafında aynı içerik beş ayrı bende dağıtılmıştır — iki metni karşılaştıran okurun en çok yanıldığı yer burasıdır. AB’de “19(1)(g)” diye anılan kuralın Türkiye’deki karşılığı “22(1)(g)” değil, 22(1)’in (f), (g), (ğ), (h) ve (ı) bentlerinin tamamıdır.

Kaynak: 1223/2009 sayılı Tüzük, Madde 19 (ATRG L 342, 22.12.2009) ve Kozmetik Ürünler Yönetmeliği, Madde 22 (RG 8 Mayıs 2023, 32184 Mükerrer). Her iki metin doğrudan okundu.

Azalan ağırlık sırası ve %1’in altındaki serbest bölge

Listeyi okunabilir kılan tek kural ağırlık sırasıdır.

Burada gözden kaçan üç ayrıntı var. Birincisi: ölçüt bitmiş üründeki miktar değil, ürüne eklendikleri andaki ağırlık. İkincisi: %1 altındaki serbestlik bir izindir, zorunluluk değil — sorumlu kişi %1 altını da ağırlık sırasıyla yazabilir; dolayısıyla eşiğin altındaki bir adın diğerinden önce gelmesi hiçbir şey söylemez. Sınırın nerede olduğunu gösteren bir işaret de yoktur. Üçüncüsü: eşik “%1’den az”dır; tam %1 olan bir bileşen sıralı bölgeye aittir.

Renklendiricilerin sıradan muafiyeti — tam lafız

Ağırlık sırasının tek genel istisnası renklendiricilere tanınmıştır:

Bu paragrafın cümleleri birbirinden farklı şeyler yapar ve karıştırılmaları yaygındır.

Üçüncü cümlenin “uygulanabildiği hallerde” kaydı da önemlidir: CI numarası bulunmayan bir renklendirici için genel kural devreye girer ve ortak bileşen adları sözlüğündeki ad yazılır.

Üç farklı gevşetme: toplulaştırma, sıra, küme

Madde 19(1)(g) içinde üç gevşetme mekanizması yan yana durur ve bunları aynı şey sanmak en sık yapılan hatadır. Biri kimliği gizler, biri yeri serbest bırakır, biri kümeyi genişletir.

Pratik sonucu şudur: renklendirici hiçbir zaman gizlenmez, yalnızca yerinden ve kümesinden muaf tutulur. Koku kompozisyonu ise tersine, yerini korur ama kimliği toplulaştırılır — ve Ek III alerjen bildirimi bu toplulaştırmayı kısmen geri alır.

“parfum” ve “aroma” toplulaştırması

Burada iki ayrı emir var. Birincisi toplulaştırma: koku ve aroma kompozisyonları ile bunların ham maddeleri tek terimle anılır. İkincisi toplulaştırmanın delinmesi: Ek III’ün “Diğer” sütununun bildirim istediği maddeler, parfüm ya da aroma teriminin yanı sıra ayrıca yazılır — yani etikette hem parfum yazar hem de o kompozisyonun içindeki belirli maddeler tek tek adlandırılır. Türkiye’de aynı kural Madde 22(1)(g)’dedir; TİTCK’nın konuya ayrılmış kılavuzu bildirim eşiğini açıkça yazar:

Kılavuzun okuma sırası açısından en önemli hükmü Madde 8(6)’dır: bir alerjen doğrudan kozmetik bileşen olarak kullanılmışsa, Ek III’ün eşiğine bakılmaksızın, genel içindekiler listesi kuralı gereği etikette yer alır. Yani aynı ad listeye iki ayrı kapıdan girebilir — bileşen olarak (eşik yok) ya da bir koku kompozisyonunun içinden bildirim yoluyla (eşik var) — ve okur bu ikisini ayırt edemez.

2023/1545: alerjen bildiriminin genişlemesi

Bildirilmesi gereken koku alerjenlerinin listesi 2023’te büyütüldü. 2023/1545 sayılı, 26 Temmuz 2023 tarihli Komisyon Tüzüğü (ATRG L 188/1, 27.7.2023) 1223/2009’un Ek III’ünü yalnızca bu konuda değiştirir; gerekçe paragrafları değişimin ölçeğini sayıyla verir.

Bu iki tarih farklı şeyi anlatır. 31 Temmuz 2026 uymayan ürünlerin piyasaya arz edilebileceği son tarihtir; 31 Temmuz 2028 ise raflarda bulundurulabileceği son tarih. Bu yazının yayımlandığı tarihte birincisi geçmiş, ikincisi geçmemiştir — yani bugün bir rafta yan yana duran iki ürünün alerjen bildirimi iki farklı kurala göre yazılmış olabilir ve ikisi de mevzuata uygundur.

Türkiye’de aynı genişleme 5 Mart 2024 tarihli ve 32480 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kozmetik Ürünler Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile yapıldı. Metnin 5. maddesi Ek III tablosunda hangi satırların kaldırıldığını, hangilerinin değiştirildiğini ve yeni satırların nereye eklendiğini tek tek sayar; 6. maddesi ise yalnızca şunu der: “Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.” Yani madde hükümlerinde AB’deki gibi bir geçiş süresi yoktur. Geçiş tarihlerinin ekteki satır dipnotlarında bulunup bulunmadığı doğrulanamadı: ek tabloları ayrı bir dosyada ve elde edilen nüshada metin olarak çıkarılamayan görüntü biçiminde yayımlanmış.

TİTCK bu bildirimi uygulamaya dönük bir kılavuza da bağladı — KÜD-KLVZ-57 numaralı, ilk versiyonunun yürürlük tarihi 11.06.2026 olan kılavuz. Yöntemi kısaca şöyle: tek bir alerjen için etikete yazılacak ad ortak bileşen adıdır; bir Ek III satırında gruplanmış alerjenler içinse grup adı kullanılır ve gruptaki maddelerin konsantrasyonları toplanarak eşikle karşılaştırılır. Bu çerçevenin bitkisel yağlı formüller için anlamı ayrı bir bölümde ele alındı.

Ruj listesi neden uzun, sonu neden +/- ile bitiyor

Şimdi başlangıçtaki soruya dönülebilir. Bir rujun ya da farın içindekiler listesi, benzer hacimdeki bir el kreminin listesinden belirgin biçimde uzundur. Nedeni ruja daha çok şey konması değil — mevzuatın o listeye bir seri ürünün tamamını yazma izni vermesidir. Tonlar aynı baz formülü paylaşır, aralarındaki fark renklendirici kombinasyonudur; her ton için ayrı ambalaj metni üretmek yerine beşinci paragraf serinin renklendiricilerinin tek listede toplanmasına izin verir. Ortaya çıkan liste üç katmanlıdır: önce baz formül (yağlar, mumlar, dolgu maddeleri, koruyucular, varsa koku) azalan ağırlık sırasıyla; sonra sabit renklendiriciler, diğer bileşenlerden sonra ve kendi içinde sırasız; en sonda +/- bloğu, yani seride kullanılan ama o kutuda bulunmayabilen renklendiriciler.

Üçüncü katman tipik olarak şöyle görünür. Aşağıdaki dizi gerçek bir ürünün etiketinden alınmamıştır; yapıyı göstermek için temsilî kurulmuştur ve içindeki CI adlarının her biri ortak bileşen adları sözlüğünde fiilen yer alan adlardır:

[+/- CI 15850, CI 19140, CI 42090, CI 45410, CI 77007, CI 77266, CI 77491, CI 77492, CI 77499, CI 77891]

Bu bloğa bakan okurun doğru çıkaracağı sonuç şudur: bu adların hepsi bu kutuda bulunmuyor. Hangilerinin bulunduğu listeden okunamaz; listenin işi serinin renklendirici havuzunu bildirmektir. Blok içindeki sıra da bilgi taşımaz.

Bir ayrıntı daha: +/- bloğu yalnızca renklendiriciler için kullanılabilir. Bir koruyucuyu ya da bir koku maddesini oraya koymak lafzın izin verdiği bir şey değildir.

Pratik okuma sırası: listeye baktığınızda ne görürsünüz

Yukarıdaki kuralların tamamı tek bir okuma sırasına indirgenebilir. Bir listeyi baştan sona okuyan biri sırayla şu dokuz şeyle karşılaşır.

Üç uyarı, listeyi yanlış okumanın en yaygın üç biçimini kapatır.

Etiket yazısına bağlanma

Bu bölüm tek bir şeye odaklandı: içindekiler listesinin iç sırası. Etiketin geri kalanı — zorunlu bilgilerin tamamı, Ek VII’nin üç sembolü, minimum dayanma tarihi ile açıldıktan sonra kullanım süresi arasındaki otuz aylık eşik, parti numarası ve sorumlu kişi bilgisi — ayrı bir yazının konusu; listenin dışındaki alanlar için kozmetik etiketi nasıl okunur yazısı bu bölümün doğal devamıdır.

Bölümün sınırı şudur: okur, bir listeye baktığında hangi sırayla ne gördüğünü ve neyi göremediğini bilir. Göremediği şeyler kısadır ama önemlidir — miktarlar, koku kompozisyonunun içeriği, %1 sınırının yeri ve +/- bloğundaki adların hangilerinin o kutuda bulunduğu.

Neyi iddia etmiyoruz

Bu yazı boyunca iki ek okundu: renklendiricilerin pozitif listesi olan Ek IV ve UV filtrelerinin pozitif listesi olan Ek VI. Okuma birincil metinden yapıldı — Avrupa Birliği tarafında 1223/2009 sayılı Tüzüğün konsolide metni, Türkiye tarafında 8 Mayıs 2023 tarihli ve 32184 (Mükerrer) sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kozmetik Ürünler Yönetmeliği. Ancak bir metni okumak ile o metni bağlayıcı biçimde yorumlamak aynı iş değil. Aşağıdakiler bu yazının ne olmadığını sayar.

Hangi tarihin, hangi metnin

Bu yazının ek değerleri için kullanılan metin, 1223/2009 sayılı Tüzüğün EUR-Lex üzerindeki konsolide sürümüdür. Dosyanın kendi başlık satırı şudur: 02009R1223 — EN — 01.05.2026 — 040.001. Yani metin 1 Mayıs 2026 itibarıyla geçerli hali yansıtır. Bu yazı 5 Ekim 2026’da yayımlandı; aradaki beş ayda yürürlüğe girmiş bir değişiklik varsa, bu yazı onu içermez.

Aynı metinde Ek IV girişleri 1’den 153’e kadar numaralanmış, buna harf ekli bir giriş (126a) eklenmiştir — yani son numara 153, giriş sayısı 154; Ek VI girişleri ise 34’e kadar numaralanmıştır. Bu numaralar “kaç madde kullanılabilir” sorusunun cevabı değildir: numaralandırma bir kez verildikten sonra korunur, giriş silinse bile numara boş kalır. Ek VI’da bunun örneği var — 5 numaralı giriş “Moved or deleted” kaydıyla duruyor, 18 ve 19 numaralı girişlerin yerinde ise değişiklik işaretleri arasında boş bir satır. Yani bir numara dizisinin son sayısı, o listedeki kullanılabilir madde sayısı değildir.

Bu eklerin ne sıklıkta değiştiği de tahmin değil. Ek VI’yı doğrudan değiştiren tüzüklerden altısı bu yazı için açıldı ve tarihleri kendi başlık sayfalarından okundu: 30 Nisan 2019 tarihli (AB) 2019/680, 6 Kasım 2019 tarihli (AB) 2019/1857, 12 Kasım 2020 tarihli (AB) 2020/1684, 26 Mayıs 2021 tarihli (AB) 2021/850, 7 Temmuz 2022 tarihli (AB) 2022/1176 ve 10 Kasım 2022 tarihli (AB) 2022/2195. Üç buçuk yılda altı değişiklik, tek bir ek için. Bu yüzden buradaki değerler “güncel değer” değil, “1 Mayıs 2026 metnindeki değer” olarak okunmalı.

Doğrulanamayan noktalar

Aşağıdaki kaynaklara erişilmeye çalışıldı ve erişilemedi. Her satırda ne denendiği, sunucunun ne döndürdüğü ve bunun yazıda hangi boşluğu bıraktığı yazılı.

Erişilemeyen bir kaynağın yerini “muhtemelen şöyledir” diye doldurmak, bu tür bir yazıda yapılabilecek en büyük hatadır: okur, yanlış bir sayıyı doğru sanarak alır ve başka yerde kullanır.

Güvenlik ve sınırlar

Bu bölüm kullanım talimatı değil. Mevzuatın kozmetik ürün için çizdiği genel çerçeveyi ve o çerçevenin nerede bittiğini anlatır.

Çerçeve nereye kadar

Kozmetik ürün, Yönetmeliğin tanımlar maddesinde “insan vücudunun dış kısımlarına… uygulanmak üzere hazırlanmış” madde ya da karışım olarak tanımlanır (madde 4, birinci fıkra, (ö) bendi; tanım bölgeleri tek tek sayar). Bu tanımın dışı Yönetmeliğin dışıdır: ikinci maddenin ikinci fıkrası, “yutulması, solunması, enjekte edilmesi veya insan vücudunun içine yerleştirilmesi amaçlanan madde veya karışımları” kapsam dışında bırakır.

Güvenli olma yükümlülüğü ise koşullu yazılmıştır. Yönetmeliğin 5 inci maddesinin birinci fıkrası, piyasada bulunan bir kozmetik ürünün “normal veya makul öngörülebilir kullanım koşulları altında kullanıldığında insan sağlığı için güvenli” olduğunu söyler ve değerlendirmede dikkate alınacakları sayar: ürünün sunumu, etiketleme, kullanım ve imha talimatları, sorumlu kişinin sağladığı diğer her türlü veri. Avrupa Birliği tarafında aynı hüküm Tüzüğün 3 üncü maddesidir ve sınırı aynı yere koyar.

Buradaki “normal veya makul öngörülebilir kullanım” ifadesi süs değil, yükümlülüğün sınırı: etiketteki talimatın dışına çıkan bir kullanım, bu çerçevenin anlattığı kullanım değildir. Aynı maddenin ikinci fıkrası ters yönden de bir şey söyler — uyarıların verilmiş olması, ilgilileri Yönetmelikteki öteki gerekliliklerden muaf tutmaz. Yani etikete bir uyarı yazmak, bir eksiği kapatmanın yolu değil.

Etikette duran uyarı nereden gelir

Yönetmeliğin 22 nci maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendi, ambalajda “kullanımda dikkate alınması gereken özel uyarılar ve en azından Ek III ila VI’da listelenen tedbirler”in bulunmasını ister. Tüzüğün 19 uncu maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi aynı şeyi söyler: “particular precautions to be observed in use, and at least those listed in Annexes III to VI”.

Pratik sonucu şudur: bir girişin uyarı kolonunda yazan metin, etikete inmesi gereken metindir. Bir renklendirici ya da UV filtresi yanında görülen uyarı cümlesi pazarlama tercihi değil, bir ek girişinin karşılığıdır. Etiketin diğer zorunlu alanları etiket okuma yazısında ele alınmıştı.

Mevzuatın kendisinin ayrıca andığı gruplar

Güvenlilik değerlendirmesinin içeriğini düzenleyen Ek I, bazı kullanıcı gruplarını adıyla sayar. A bölümünün mikrobiyolojik kalite başlığında şu cümle geçer: “Particular attention shall be paid to cosmetics used around the eyes… on damaged skin, on children under three years of age, on elderly people and persons showing compromised immune responses.” Aynı ekin B bölümü ise daha açık bir yükümlülük kurar: “There shall be inter alia a specific assessment for cosmetic products intended for use on children under the age of three and for cosmetic products intended exclusively for use in external intimate hygiene.”

Mevzuatın ek dikkat beklediği durumlar bunlar: göz çevresi, hasarlı deri, üç yaş altı çocuklar, yaşlılar ve bağışıklık yanıtı baskılanmış kişiler. Ek IV ve Ek VI girişlerinin bir kısmında aynı mantık görülür — bazı girişlerin koşul kolonunda belirli yaş gruplarına ya da ürün tiplerine kısıt yazılıdır.

Bir boşluğu da olduğu gibi bırakmak gerekiyor. Gebelik ve emzirme dönemi, okunan metinlerde ayrı bir kullanıcı grubu olarak geçmiyor: Yönetmeliğin gövde metninde “gebe” ve “emzir” kökleri hiç bulunmuyor, Tüzüğün ekleriyle okunan konsolide metninde de bu kavramlar bir kullanıcı grubu olarak anılmıyor. Dolayısıyla bu dönemlerde ürün seçimine dair bir ihtiyat, mevzuattan çıkarılmış bir zorunluluk değil, kişinin kendi tercihidir. Bu yazı o tercihe dair bir yön tarif etmiyor.

Göz teması, hassasiyet ve bireysel farklar

Göz çevresi, yukarıdaki alıntıda görüldüğü gibi, değerlendirmede ayrıca dikkat beklenen bölgelerden biri. Buna karşılık “gözle temas ettirilmemelidir” gibi bir cümle, okunan metinlerde bütün kozmetik ürünler için genel bir zorunluluk olarak durmuyor; böyle uyarılar maddeye özgü olarak eklerin uyarı kolonlarından ve ürünün kendi güvenlilik değerlendirmesinden doğar.

Bireysel hassasiyet ise mevzuatın sayılarla çözdüğü bir konu değil. Pozitif liste bir maddenin belirli bir ürün tipinde belirli bir azami konsantrasyona kadar kullanımına izin verir; bu, o maddenin her kişide aynı biçimde karşılanacağı anlamına gelmez. Yönetmelik “istenmeyen etki”yi “bir kozmetik ürünün normal ya da makul öngörülebilir kullanımında insan sağlığı için advers bir reaksiyon” olarak tanımlar (madde 4, birinci fıkra, (i) bendi). Yani mevzuata uygun bir üründe de istenmeyen etki ihtimali tanımın içinde.

Hekim ya da eczacı görüşü

Kozmetik ürünler, tanımı gereği bir sağlık sorununun yönetimi için düzenlenmiş ürünler değil. Bir sağlık durumu, bir tanı, süregelen bir tedavi, bilinen bir alerji ya da uygulama bölgesinde bir sorun varsa, ürün seçimi konusunda hekime veya eczacıya sormak doğru adrestir. Bu yazı — ve mevzuat metni okuyan hiçbir yazı — böyle bir görüşün yerine geçmez.

Bir şey ters giderse: bildirim mekanizması

Mevzuat yalnızca ürünün piyasaya çıkışını değil, çıktıktan sonrasını da düzenler. Yönetmeliğin 26 ncı maddesinin birinci fıkrası, ciddi istenmeyen etkilerin meydana gelmesi durumunda sorumlu kişi ve dağıtıcıların bildiğini Kuruma ve imalatçıya derhal bildirmesini zorunlu kılar. Aynı maddenin üçüncü fıkrası, bildirimin dağıtıcı, nihai kullanıcı veya sağlık profesyoneli tarafından yapılması halini de düzenler — yani kullanıcı tarafından yapılan bildirim mekanizmanın dışında değil, içindedir.

“Ciddi istenmeyen etki” ifadesinin kapsamı da tanımlar maddesinde çizilmiş: “Geçici veya kalıcı fonksiyonel yetersizlik, sakatlık, hastanede tedavi altına alınma, konjenital anomaliler veya ani hayati risk ya da ölümle sonuçlanan istenmeyen bir etki” (madde 4, birinci fıkra, (ç) bendi). Bunun yanında 25 inci madde, Kurumun piyasada bulundurulan ürünleri iç piyasa kontrolleri yoluyla izlediğini, ürün bilgi dosyası ve numuneler üzerinde fiziksel kontroller ve gerektiğinde laboratuvar testleri yaptığını belirtir. Pozitif liste tek başına bir güvence değil; piyasa gözetimi ve bildirim yükümlülükleriyle birlikte çalışan bir parça.

Son bir sınır: beyan yasağı imayı da kapsar

Yönetmeliğin 23 üncü maddesinin birinci fıkrası, kozmetik ürünlerin etiketlemesinde, tanıtımında ve reklamlarında “bu ürünlerin sahip olmadığı özellikler veya fonksiyonların bulunduğunu ima eden” metin, ad, marka, resim ve işaretlerin kullanılamayacağını söyler; Tüzüğün 20 nci maddesinin birinci fıkrası aynı yasağı kurar.

Bu hüküm genellikle “abartılı reklam yapılamaz” diye okunur, ama bir yönü daha var: ima da kapsam içindedir. Bir ürün hakkında doğrudan bir şey söylemeden, bir mevzuat anlatısının içine yerleştirilmiş çağrışımla örtülü üstünlük kurmak da aynı yasağın alanına girer. Bu yazı o yüzden ürünsüz yazıldı. Benzer bir çerçeve ilgili yönetmelik yazısında da mevzuat metni üzerinden kurulmuştu.

Sık sorulan sorular

Aşağıdaki sorular, bu yazıda açılan ekleri arayan okurun gerçekte yazdığı sorulardır. Her cevap yalnızca birincil metinden okunabilen bilgiyle sınırlıdır. Terimler yazının geri kalanıyla aynıdır: Ek IV renklendiricilerin, Ek VI UV filtrelerinin pozitif listesidir.

CI 77491 nedir?

CI 77491, bir renklendiricinin kozmetik mevzuatındaki kimlik numarasıdır — Renk İndeksi (Colour Index) numarası. (AT) 1223/2009 sayılı Kozmetik Tüzüğü’nün 1 Mayıs 2026 tarihli konsolide metninde Ek IV’ün 135 sıra numaralı girişi, kimyasal adı Iron Oxide Red, CI numarası 77491 ve renk sütunu Red olarak kayıtlıdır; yani kırmızı demir oksit. Aynı ailenin komşu girişleri de aynı metinde durur: 134 Iron oxide (CI 77489, turuncu), 136 Iron Oxide Yellow (CI 77492, sarı), 137 Iron Oxide Black (CI 77499, siyah). Dolayısıyla etikette dört ayrı kod görmek, dört ayrı pigment formu anlamına gelir — bir pigmentin dört farklı adı değil.

CI numarasını kim veriyor, numara neyi gösteriyor?

Numara mevzuat tarafından üretilmiyor; mevzuat var olan bir sınıflandırma sistemine atıf yapıyor. Tüzüğün 19(1)(g) maddesi bunu tek cümleyle kuruyor: “The CI (Colour Index) nomenclature shall be used, where applicable.” Türkiye Kozmetik Ürünler Yönetmeliği’nin 22 nci maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendi aynı kuralı Türkçe veriyor: “Uygulanabildiği hallerde, Renk İndeksi (CI) kullanılır.” Sistemin kendi sayfasında yayıncı için “SDC Enterprises is now in full control of the Colour Index.” ve iş birliği için “The SDC and AATCC work with other organizations on the content and use of the Colour Index such as ETAD, CDIA to name a few.” ifadeleri yer alıyor; sistem, kullanım sınıfını gösteren bir jenerik ad (CIGN) ile kimyasal yapıyı gösteren bir yapı numarasını (CICN) birlikte kullanıyor. Sistem 1924’ten beri yayımlanıyor; bu yıl, yayının kendi tanıtım cümlesinden (“A shared language for colour, maintained since 1924.”) ve pigment üreticileri birliği CPMA’nın Şubat 2024 tarihli yüzüncü yıl yazısından doğrulandı — tarihçenin ayrıntısı CI numarası bölümünde tabloyla veriliyor. Doğrulanamayan şey bugünkü çevrimiçi sürümün kaçıncı edisyon olduğudur: yayıncının ilgili alt sayfaları HTTP 500 döndürdüğü için bir edisyon numarası verilmiyor.

CI numarası taşıyan bir madde tehlikeli mi?

Hayır — CI numarası bir kimlik kodudur, bir tehlike kodu değildir. Bir maddenin kozmetik üründe ne koşulla bulunabileceğini CI numarası değil, Ek IV girişinin koşul sütunları ve Tüzüğün 3 üncü maddesindeki genel güvenlilik yükümlülüğü belirler. Nitekim aynı sistemin numaraları hem izinli hem yasaklı tarafta geçer: Ek IV’ün 115 numaralı girişi Carmines (CI 75470, kırmızı) olarak izinlidir ve saflık ölçütü taşır, Ek II’nin 387 numaralı girişi ise doğrudan “Colouring agent CI 13065” adıyla yasaklıdır. Yani numaranın varlığı değil, numaranın hangi ekte durduğu ve o ekteki koşulların yerine getirilip getirilmediği anlam taşır.

Kozmetikte hangi renklendiriciler yasak?

İki ayrı mekanizma var.

Birincisi kapsam dışı kalmak. Tüzüğün 14(1)(c)(i) maddesi, saç boyaları hariç olmak üzere “colorants other than those listed in Annex IV” ifadesiyle, Ek IV’te listelenmeyen renklendiricilerin kozmetik üründe bulunamayacağını söylüyor; yani listede olmamak başlı başına yasaktır.

İkincisi adıyla sayılmak. Ek II, renklendiricileri açıkça adlandıran girişler içerir. 1 Mayıs 2026 tarihli konsolide metinde bunlar şu girişlerdir: 378 numara “Colouring agent CI 12140”, 379 numara “Colouring agent CI 26105 (Solvent Red 24)”, 380 numara “Colouring agent CI 42555 (Basic Violet 3)” ile 42555:1 ve 42555:2 formları, 387 numara CI 13065, 388 numara CI 42535 (Basic Violet 1), 389 numara CI 61554 (Solvent Blue 35), 397 numara CI 12075 (Pigment Orange 5) ile lakları, pigmentleri ve tuzları, 398 numara CI 45170 ve CI 45170:1 (Basic Violet 10), 401 numara CI 15585.

Bu iki mekanizma birbirinin yerine geçmez: bir madde Ek II’de adı geçmediği hâlde, sadece Ek IV’te bulunmadığı için de kullanılamaz.

Ek IV’te yer almayan bir renklendirici kullanılabilir mi?

Hayır — pozitif liste mantığı tam olarak bunu dışlar. Ek IV’ün başındaki kısa önsöz, listenin kapsamını tuz ve lak düzeyinde de bağlar: “Without prejudice to other provisions in this Regulation, a colorant shall include its salts and lakes and when a colorant is expressed as a specific salt, its other salts and lakes shall also be included.” Kuralın ters yönü de var: 14(1)(c)(ii) maddesi, Ek IV’te listelenmiş bir maddenin renklendirme amacı dışında kullanıldığı hâlde ekteki koşullara uyulmamasını da yasaklıyor. Türkiye tarafında aynı kurgu, Kozmetik Ürünler Yönetmeliği’nin 17 nci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde “boyar maddeler” başlığıyla kurulmuştur — mevzuatın kendi terimi “boyar madde”, bu yazıda tutarlılık için “renklendirici” kullanılmaktadır.

“Doğal renklendirici” diye bir mevzuat kategorisi var mı?

Yok. Ek IV’ün sütunları, 1 Mayıs 2026 tarihli konsolide metinde sırasıyla şunlardır: sıra numarası; kimyasal ad; CI numarası / ortak bileşen sözlüğü adı; CAS numarası; EC numarası; renk; ürün tipi ve uygulama yeri; kullanıma hazır preparattaki azami konsantrasyon; diğer; kullanım koşulu ve uyarı metni. Bu on sütunun içinde “köken” ya da “doğal/sentetik” diye bir sütun yok — dolayısıyla bir renklendiricinin bitkiden, böcekten ya da reaktörden gelmesi, girişin koşullarını değiştirmez. Nitekim koşinilden elde edilen Carmines (CI 75470), Ek IV’ün 115 numaralı girişinde durur ve “diğer” sütununda saflık ölçütüne bağlanmıştır. “Doğal” sözcüğü mevzuatta bir liste kategorisi değil, bir iddiadır; iddialar Tüzüğün 20 nci ve Yönetmeliğin 23 üncü maddesine tabidir.

Titanyum dioksit kozmetikte yasaklandı mı?

Hayır — yaygın karışıklık, iki ayrı hukuk alanının birbirine geçmesinden doğuyor. 2022’de yasaklanan şey, gıda katkı maddesi olarak titanyum dioksittir (E 171): 14 Ocak 2022 tarihli (AB) 2022/63 sayılı Komisyon Tüzüğü, 1333/2008 sayılı gıda katkı maddeleri tüzüğünün eklerini değiştirerek bu kullanımı kaldırmıştır. Kozmetik tarafında madde hâlâ listededir: Ek IV’ün 143 numaralı girişi titanyum dioksittir (CI 77891, beyaz), Ek VI’nın 27 ve 27a girişleri ise onu UV filtresi olarak kullanıma hazır preparatta azami %25 ile izinli tutar. Ayrı ve dar bir kısıt vardır: (AB) 2021/850 sayılı Komisyon Tüzüğü, aerodinamik çapı ≤ 10 μm olan partiküllerin %1 veya daha fazlasını içeren toz formu için Ek III’e 321 numaralı girişi eklemiş, Ek IV 143 ve Ek VI 27 girişlerine de bu kısıta atıf koymuştur. Ayrıntısı partikül boyutu bölümünde açılıyor.

Etiketteki “(nano)” ne anlama gelir?

Bir uyarı değil, bir bildirim yükümlülüğünün sonucudur. Tüzüğün 19(1)(g) maddesi şöyle diyor: “All ingredients present in the form of nanomaterials shall be clearly indicated in the list of ingredients. The names of such ingredients shall be followed by the word ‘nano’ in brackets.” — Yönetmeliğin 22 nci maddesinin birinci fıkrasının (h) bendi aynı kuralı Türkçe kurar. Tanım, Tüzüğün 2(1)(k) maddesinde ve Yönetmeliğin 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (s) bendinde boyut üzerinden verilir: boyutları 1 ila 100 nm arasında olan, çözünmeyen veya biyopersistan yapıda, kasıtlı olarak imal edilmiş materyal. Koşullar etikette değil, ekteki girişte durur — örneğin Ek IV’ün 126a girişi Carbon Black (nano) için azami %10, saflık profili, “birincil partikül boyutu ≥ 20 nm” ve solunum yoluyla maruziyete yol açabilecek uygulamalarda kullanılmama koşulunu birlikte yazar.

İçindekiler listesindeki “+/-” işareti ne demek?

Bir ürün ailesinin renk tonlarını tek listeyle karşılamaya izin veren etiketleme kuralıdır. Yönetmeliğin 22 nci maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendi, saç, kıl ve tüy boyaları hariç olmak üzere, “çeşitli renk tonlarında piyasaya arz edilen dekoratif kozmetik ürünler için renk çeşitleri içinde bulunan boyar maddeler”in “içerebilir” ifadesi ya da “+/-” sembolü konularak listelenebileceğini söyler. Aynı bent, saç boyaları dışındaki renklendiricilerin öteki bileşenlerin ardından herhangi bir sıralamayla listelenebileceğini de belirtir. Bu yüzden listenin sonundaki konum “eser miktarda” anlamına gelmez; sıralama kuralı o kalem için zaten askıya alınmıştır. İçindekiler listesinin — sektörde INCI, yani uluslararası kozmetik bileşen adlandırması listesi denen, mevzuattaki adıyla “ürün bileşenleri listesi” olan bölümün — nasıl okunduğu ayrı bir yazıda ele alınıyor: kozmetik etiketi nasıl okunur.

SPF 50 ile SPF 50+ arasındaki fark ne?

İkisi iki ayrı etiket kategorisidir. Türkiye İlaç ve Tıbbî Cihaz Kurumu’nun Güneşten Koruyucu Kozmetik Ürünlere İlişkin Kılavuzu’nun (Sürüm 1.0) 2 numaralı tablosunda 30 ve 50 değerleri “yüksek koruma”, 50+ ise “çok yüksek koruma” kategorisinde yer alır. Aynı kılavuzun 7 nci maddesi, kategorinin etikette en az güneşten koruma faktörü kadar — hatta daha belirgin — yazılmasını ister; yani tüketiciye yönelik asıl gösterge sayı değil kategoridir. Kategorinin arkasındaki asgari koşullar kılavuzun 6 ncı maddesinin üçüncü fıkrasında durur: UVB için elde edilen faktörün 6 olması, etikette belirtilen faktörün 1/3’ünün UVA koruma faktörüne ait olması ve 370 nm’lik kritik dalga boyu. Ölçüm yöntemleri ve bu üç eşiğin birlikte nasıl okunduğu SPF ölçümü bölümünde açılıyor.

Uçucu yağın rengi değişirse ürün bozulmuş mudur?

Renk değişimi tek başına bir uygunluk kararı değildir; mevzuat renk için bir eşik tanımlamaz. Bağlayıcı olan iki şey vardır: Tüzüğün 3 üncü maddesindeki güvenlilik yükümlülüğü ve Yönetmeliğin 22 nci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde düzenlenen asgari dayanıklılık tarihi — yani ürünün uygun koşullarda saklandığında ilk fonksiyonunu yerine getirmeye devam edeceği tarih. Güneşten koruyucu ürünler için kılavuzun 5 inci maddesinin (h) bendinin (2) numaralı alt bendinde, bu ürün sınıfına özgü örnek bir etiket ifadesi önerilir: “Ürünün özelliğinin değiştiğine işaret eden; renk, koku, homojenlik gibi özelliklerinde değişiklik gözlenmesi durumunda ürünü kullanmayınız.” Bu ifade bir ürün sınıfı için verilmiş bir tavsiyedir, genel bir renk eşiği değildir. Rengin neden değiştiği — oksidasyon, ışık, sıcaklık — ayrı bir yazının konusu: uçucu yağlar bozulur mu.

Renklendirici içermeyen bir ürün daha mı iyidir?

Hayır — en azından mevzuat böyle bir sıralama kurmaz. Ek IV bir pozitif listedir; içindeki her giriş, koşullarıyla birlikte değerlendirilmiş ve kayda geçirilmiş bir maddedir. Bir ürünün renklendirici içermemesi, o ürünün geri kalan bileşenleri hakkında hiçbir şey söylemez; güvenlilik yükümlülüğü Tüzüğün 3 üncü maddesi ve Yönetmeliğin 5 inci maddesi uyarınca ürünün bütününe aittir, tek tek kalemlere değil. “İçermez” biçimindeki anlatımlar da serbest değildir: Yönetmeliğin 23 üncü maddesinin birinci fıkrası, ürünün sahip olmadığı özellikleri ima eden anlatımları yasaklar; ikinci fıkra ise Kurumun, Komisyonun yayımladığı ortak kriterleri referans alarak ulusal ortak kriterler listesi oluşturmasını öngörür. Dolayısıyla doğru soru “renklendirici var mı” değil, “hangi renklendirici, hangi ekte, hangi koşulla ve bu koşul yerine getirilmiş mi” sorusudur.

Kapanış

Bu yazının tek bir omurgası vardı: kozmetik mevzuatı bir maddeye tek bir ölçütle değil, ekler arasında bölüşülmüş ayrı mantıklarla bakar; hangi mantığın işlediğini maddenin kendisi değil, maddenin hangi ekte durduğu belirler. Ek II yasaklar, Ek III sınırlar, Ek IV ve Ek VI ise izin verilenlerin kapalı listesini tutar. CI 77491 gibi bir kod, bu kurgunun içinde yalnızca bir adrestir — bir kalite işareti değil, bir tehlike işareti de değil. Kodu okumak, onu taşıyan girişin koşul sütunlarını okumakla aynı şey değildir; etikette görünen tek satırın arkasında, sıra numarası, renk, azami konsantrasyon ve uyarı metni sütunlarıyla bir satır daha vardır.

Aynı çerçeve tersten de çalışır. Renk görmek renklendirici olduğu anlamına gelmez, çünkü hem Tüzüğün 2(1)(m) maddesindeki hem Yönetmeliğin 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendindeki tanım amaç ölçütüne bağlıdır: “yalnızca veya esasen” renklendirmek amacıyla konmuş olmak. Bir bitki ekstraktının ya da bir uçucu yağın kendi rengi, bu ölçütü karşılamadığı sürece bir Ek IV kalemi doğurmaz. UV filtresi tarafında da aynı amaç ölçütü vardır — Tüzüğün 2(1)(n) maddesi ile Yönetmeliğin 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (z) bendi, UV filtresini “yalnızca veya esasen cildi belirli UV ışınlarına karşı koruması amaçlanan” madde olarak tanımlar. Mevzuat bu ayrımı sütun metnine de taşımıştır: Ek VI’nın 4 numaralı girişi, aynı maddenin formülü korumak için kullanıldığı hâli ayrı bir eşikle (“Not more than 0,5 % to protect product formulation”) yazar ve ek sonundaki (1) numaralı dipnotla uyarı metni yükümlülüğünü bu kullanıma göre ayırır.

Bu yazı genel bir sistemi anlatır. Pazar geneline dair bir ölçüm, bir sıralama ya da bir üstünlük iddiası kurmaz; burada sayılan soruların tamamı, bu yazıyı yayımlayan ürünler için de aynı biçimde geçerlidir. Yazının hiçbir yerinde bu sitede satılan ürünlere ait bir ölçüm sonucu, bir test raporu ya da bir kalite beyanı paylaşılmamıştır — paylaşılan şey, herhangi bir kozmetik ürünün etiketine ve ürün bilgi dosyasına sorulabilecek sorulardır. Bir ürünün belirli bir ekle ilişkisini öğrenmenin tek doğru yolu, o ürünün sorumlu kişisine sormak ve beyanı ilgili ekin metniyle karşılaştırmaktır.

Son bir sınır: bu yazı kozmetik mevzuatını anlatır, sağlıkla ilgili bir yönlendirme yapmaz. Burada adı geçen ürün kategorileri kozmetik ürünlerdir; ilaç değildir. Metindeki madde numaraları ve alıntılar aşağıda listelenen birincil metinlerden okunarak yazılmıştır.

Kaynaklar. Aşağıdaki metinlerin tamamı bu yazı hazırlanırken fiilen açılıp okunmuştur. Liste, gövdede madde, gerekçe ya da dipnot numarası verilerek atıf yapılan bütün metinleri kapsar; bir metin burada sayılmıyorsa gövdede de kullanılmamıştır. Erişilemeyen kaynaklar listenin sonunda ayrıca belirtilmiştir.

1. Regulation (EC) No 1223/2009 of the European Parliament and of the Council of 30 November 2009 on cosmetic products — Avrupa Birliği Resmî Gazetesi, L 342, 22.12.2009, s. 59. Kullanılan maddeler: 2(1)(k), 2(1)(m), 2(1)(n), 3, 14(1)(c), 19(1)(g), 20.

2. (AT) 1223/2009 sayılı Tüzüğün konsolide metni — Consolidated TEXT: 32009R1223 — EN — 01.05.2026. Kullanılan bölümler: Ek II girişleri 378, 379, 380, 387, 388, 389, 397, 398, 401; Ek IV önsözü ve sütun başlıkları ile girişleri 115, 126a, 134, 135, 136, 137, 143; Ek VI girişleri 4, 27, 27a ve ek sonundaki (1) numaralı dipnot.

3. Commission Regulation (EU) 2021/850 of 26 May 2021 amending and correcting Annex II and amending Annexes III, IV and VI to Regulation (EC) No 1223/2009 — L 188, 28.5.2021, s. 44. Titanyum dioksidin Ek III’e 321 numarayla girmesi ve Ek IV 143 ile Ek VI 27 girişlerine konan atıf buradan okunmuştur.

4. Commission Regulation (EU) 2022/63 of 14 January 2022 amending Annexes II and III to Regulation (EC) No 1333/2008 … as regards the food additive titanium dioxide (E 171) — L 11, 18.1.2022, s. 1. Bu metin gıda katkı maddesi mevzuatına aittir; kozmetik eklerini değiştirmez.

5. Kozmetik Ürünler Yönetmeliği — Türkiye İlaç ve Tıbbî Cihaz Kurumu, 8 Mayıs 2023 tarihli ve 32184 (Mükerrer) sayılı Resmî Gazete. Kullanılan maddeler: 4/1-(b), 4/1-(s), 4/1-(z), 5, 17/1-(c), 22/1-(c), 22/1-(h), 22/1-(ı), 23/1, 23/2.

6. Güneşten Koruyucu Kozmetik Ürünlere İlişkin Kılavuz, Sürüm 1.0 — Türkiye İlaç ve Tıbbî Cihaz Kurumu. Kullanılan maddeler: 4 (kritik dalga boyu, UVA ve UVB tanımları), 5/(h), 6/3-(a), 6/3-(b), 6/3-(c), 7 ve 2 numaralı tablo.

7. Colour Index — SDC Enterprises, colour-index.com ana sayfası, erişim 5 Ekim 2026. Yayıncı, CIGN/CICN ifadeleri ve “A shared language for colour, maintained since 1924.” tanıtım cümlesi buradan alınmıştır. Kataloğun ilk yayın yılı (1924) için ayrıca pigment üreticileri birliği CPMA’nın Şubat 2024 tarihli yüzüncü yıl yazısı okunmuştur; tarihçenin ayrıntısı CI numarası bölümündeki tablodadır.

8. Commission Recommendation of 22 September 2006 on the efficacy of sunscreen products and the claims made relating thereto (2006/647/AT) — Avrupa Birliği Resmî Gazetesi, L 265, 26.9.2006, s. 39. Kullanılan maddeler: 2, 8, 9, 10, 14, 15 ve 17; kullanılan gerekçeler: 10, 11, 15, 16, 17, 19 ve 20; ayrıca 2 numaralı dipnot.

9. Commission Regulation (EU) No 655/2013 of 10 July 2013 laying down common criteria for the justification of claims used in relation to cosmetic products — L 190, 11.7.2013, s. 31. Kullanılan bölümler: 2 nci madde ve Ekin 3 numaralı “Evidential support” başlığı.

10. Council Directive 76/768/EEC — yürürlükten kalkmış Kozmetik Direktifi, 1 Mart 2010 tarihli konsolide metin. Kullanılan bölümler: Ek IV’ün Bölüm 1 ve Bölüm 2 başlıkları ile Bölüm 1’in (3) numaralı dipnotu.

11. Ek IV ve Ek VI girişleri bakımından açılıp okunan Komisyon tüzükleri; tarihleri kendi başlık sayfalarından okunmuştur: (AB) 2016/1120 (Ek IV giriş 126), (AB) 2017/1413 (Ek IV giriş 144), (AB) 2026/78 (Ek IV giriş 142), (AB) 2019/680, (AB) 2019/1857 (Ek VI giriş 27a; gerekçeler 4 ve 6), (AB) 2020/1684, (AB) 2021/1902 (1 inci maddesi uyarınca Ek II, Ek III ve Ek V), (AB) 2022/1176 (Ek VI girişleri 4 ve 10; gerekçe 4), (AB) 2022/2195 (Ek VI girişleri 3, 33 ve 34), (AB) 2024/996 (Ek VI giriş 18’in silinmesi; gerekçeler 7, 12 ve 20).

12. Commission Regulation (EU) 2024/858 of 14 March 2024 — nanomalzemeler. Kullanılan bölümler: Ek III’ün 372 numaralı girişi ve tüzüğün 16(6) maddesine dayandığını belirten dayanak cümlesi.

13. Commission Regulation (EU) 2023/1545 of 26 July 2023 — ATRG L 188, 27.7.2023, s. 1. Ek III’ün koku alerjeni bildirimine ilişkin değişikliği ve değişimin ölçeğini sayıyla veren gerekçe paragrafları buradan okunmuştur.

14. Commission Decision (EU) 2019/701 of 5 April 2019 — ortak bileşen adları sözlüğü. Kullanılan bölümler: ekin Entry ve Common Ingredient Name kolon yapısı ile 5440 numaralı giriş.

15. Commission Regulation (EU) 2020/2081 of 14 December 2020 — AB Resmî Gazetesi L 423, s. 6. 1907/2006 sayılı Tüzüğün (REACH) Ek XVII’sine eklenen 75 numaralı kısıtlama girişi ve girişin kendi tanımı buradan okunmuştur.

16. Colipa / Cosmetics Europe, 23 numaralı tavsiye, 24 Şubat 2009. Güneşten koruma ürünü etiketlemesinin alt sınırına ve UVA işaretinin biçimine ilişkin ifadeler buradan alınmıştır.

17. TİTCK, Kozmetik Ürünlerde Kullanılan Parfüm Alerjenlerinin Etiketlenmesine İlişkin Kılavuz (KÜD-KLVZ-57). Kullanılan madde: 8(1).

18. Avrupa Komisyonu kozmetik sayfaları — “Hair dye products” sayfası ve sayfadan indirilebilen, tarihsiz yayımlanmış “Assessment Strategy for Hair Dyes Safety” belgesi.

Erişilemeyen kaynaklar. colour-index.com’un “welcome” ve “ci-organisation” alt sayfaları HTTP 500 döndürdüğü için kataloğun kayıt sayıları ve bugünkü çevrimiçi sürümün edisyon numarası birincil kaynaktan doğrulanamadı — bu yazıda verilmedi. Komisyonun CosIng veritabanına da erişilemedi; sayfalar boş uygulama iskeleti döndürdüğü için oradan hiçbir sayı alınmadı.